Võ Văn Kiệt – Người mở đường cho dòng điện Bắc – Nam

Có những con đường nối liền những vùng đất. Cũng có những con đường vô hình mang ánh sáng đi qua núi rừng, đồng bằng, nối liền cuộc sống của hàng triệu người. Đầu những năm 1990, Việt Nam đứng trước một thách thức lớn: làm thế nào đưa nguồn điện từ miền Bắc đến miền Trung và miền Nam, nơi nhu cầu điện cho sản xuất và sinh hoạt ngày càng tăng?

Trong hoàn cảnh ấy, một quyết định quan trọng đã được đưa ra, gắn liền với tên tuổi của Thủ tướng Võ Văn Kiệt: xây dựng đường dây truyền tải điện siêu cao áp 500 kV Bắc – Nam.

Khi đất nước cần một quyết định lớn

Đầu thập niên 1990, nguồn điện giữa các miền chưa được liên kết bằng một trục truyền tải 500 kV thống nhất. Miền Bắc có nguồn điện đáng kể từ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, trong khi miền Trung và miền Nam cần thêm nguồn điện để phục vụ đời sống và phát triển kinh tế. Tình trạng thiếu điện khiến nhiều hoạt động sản xuất gặp khó khăn.

Vấn đề đặt ra không đơn giản là xây thêm một nhà máy điện. Đất nước cần một hệ thống có khả năng truyền tải điện đi xa, đưa nguồn điện từ nơi có điều kiện phát điện đến những nơi đang cần sử dụng.

Trước yêu cầu đó, ngày 25 tháng 2 năm 1992, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt quyết định xây dựng đường dây 500 kV Bắc – Nam, đặt mục tiêu hoàn thành công trình trong vòng hai năm.

Đây là một quyết định đầy thách thức. Công trình có quy mô lớn, đi qua nhiều vùng địa hình phức tạp, đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao và khối lượng công việc khổng lồ. Thời gian thi công ngắn khiến nhiệm vụ khảo sát, thiết kế, chuẩn bị vật tư và xây dựng phải được tổ chức khẩn trương, nhiều công đoạn tiến hành song song.

Nhưng nếu không bắt đầu, tình trạng thiếu điện vẫn tiếp tục là bài toán khó của đất nước.

Con đường của những cột điện vượt núi rừng

Ngày 5 tháng 4 năm 1992, công trình đường dây 500 kV Bắc – Nam mạch 1 chính thức khởi công.

Từ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình ở miền Bắc đến Trạm biến áp 500 kV Phú Lâm tại Thành phố Hồ Chí Minh, tuyến đường dây dài gần 1.500 km đi qua nhiều địa hình khác nhau. Hàng nghìn kỹ sư, công nhân ngành điện cùng các lực lượng hỗ trợ bước vào một công việc đòi hỏi sức lực, kiến thức chuyên môn và tinh thần phối hợp cao.

Có những vị trí xây dựng nằm giữa núi rừng hiểm trở. Việc vận chuyển thiết bị, dựng cột thép, đào móng và kéo dây dẫn gặp nhiều trở ngại. Thời tiết, địa hình và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn khiến quá trình thi công càng thêm khó khăn.

Trong hoàn cảnh đó, vai trò chỉ đạo của Võ Văn Kiệt thể hiện ở việc thúc đẩy tiến độ, giải quyết những vướng mắc và huy động các nguồn lực để công trình tiếp tục được triển khai. Ông không phải là người trực tiếp thiết kế từng cột điện hay kéo từng sợi dây dẫn. Thành quả của công trình là kết quả lao động của đông đảo cán bộ quản lý, kỹ sư, công nhân ngành điện, các lực lượng phối hợp và người dân tại những địa phương có tuyến đường dây đi qua.

Điều làm nên dấu mốc lịch sử không chỉ là quy mô của công trình, mà còn là khả năng tổ chức và hoàn thành một nhiệm vụ kỹ thuật đặc biệt lớn trong thời gian ngắn.

Khoảnh khắc ánh sáng vượt qua khoảng cách

Sau hơn hai năm xây dựng, ngày 27 tháng 5 năm 1994, đường dây 500 kV Bắc – Nam mạch 1 bước vào vận hành.

Tại Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia, Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra lệnh đóng điện, đưa hệ thống truyền tải điện Bắc – Nam vào hoạt động. Từ thời điểm ấy, nguồn điện từ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình có thể được truyền tải qua hệ thống 500 kV để hỗ trợ miền Trung và miền Nam.

Đó không chỉ là thời khắc hoàn thành một dự án xây dựng. Nó đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc liên kết hệ thống điện các miền, mở rộng khả năng điều phối nguồn điện trên phạm vi cả nước.

Đường dây 500 kV mạch 1 có chiều dài khoảng 1.487 km và được hoàn thành trong khoảng hai năm. Công trình trở thành một dấu mốc đáng nhớ của ngành điện Việt Nam, tạo nền tảng cho sự phát triển tiếp theo của hệ thống truyền tải điện quốc gia.

Sau thành công ấy, hệ thống 500 kV tiếp tục được mở rộng qua các giai đoạn. Những tuyến đường dây mới giúp nâng cao khả năng truyền tải, tăng cường liên kết giữa các vùng và đáp ứng nhu cầu điện ngày càng lớn của đất nước.

Di sản không chỉ nằm trên những cột thép

Khi nhắc đến đường dây 500 kV Bắc – Nam, người ta thường nhớ đến Võ Văn Kiệt với vai trò người đưa ra quyết định và trực tiếp thúc đẩy công trình. Nhưng đằng sau dấu mốc ấy còn có công sức của hàng nghìn con người đã làm việc trên công trường, từ những người thiết kế, xây dựng đến những công nhân lắp dựng cột và kéo dây giữa địa hình hiểm trở.

Một quyết định có thể mở ra con đường, nhưng để biến quyết định thành hiện thực, cần kiến thức, lao động, sự phối hợp và trách nhiệm của cả một tập thể.

Câu chuyện đường dây 500 kV Bắc – Nam vì thế không chỉ là câu chuyện về một nhà lãnh đạo. Đó còn là câu chuyện về cách một đất nước giải quyết bài toán khó bằng sự quyết tâm, năng lực kỹ thuật và sức lao động của con người.

Ngày nay, khi ánh sáng bật lên trong một lớp học, một bệnh viện hay một nhà máy, ít ai nghĩ đến hàng nghìn kilômét đường dây đã được xây dựng để kết nối các nguồn điện và phụ tải. Nhưng phía sau sự tiện nghi ấy là những công trình hạ tầng được hình thành từ những quyết định quan trọng và nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ.

Võ Văn Kiệt đã gắn tên tuổi mình với một quyết định mang ý nghĩa lâu dài đối với hệ thống điện Việt Nam. Còn những người đã góp sức xây dựng công trình đã để lại một bài học chung: khi đất nước đứng trước thử thách, tầm nhìn cần đi cùng hành động, và những mục tiêu lớn chỉ có thể trở thành hiện thực khi nhiều người cùng chung sức.