Võ Văn Kiệt: Nhà lãnh đạo kiệt xuất và "Tổng công trình sư" của công cuộc đổi mới

1. Thân thế và bước đầu tham gia cách mạng

Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt tên thật là Phan Văn Hòa, thường được biết đến với các bí danh Sáu Dân, Chín Dũng, Chín Hòa hay Tám Thuận. Ông sinh ngày 23/11/1922 trong một gia đình nông dân nghèo tại ấp Bình Phụng, xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.

Xuất thân từ nông dân, chưa tròn 16 tuổi ông đã thoát ly gia đình tham gia cách mạng. Năm 1939, ông chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và đổi tên thành Võ Văn Kiệt. Trong suốt các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông giữ nhiều trọng trách quan trọng tại chiến trường miền Nam, từng là Bí thư Khu ủy T.4 (Sài Gòn - Gia Định) và chỉ huy các lực lượng tại căn cứ địa Củ Chi.

2. Dấu ấn tại Thành phố Hồ Chí Minh và những lần "xé rào"

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, ông giữ chức Chủ tịch UBND kiêm Phó Bí thư Thành ủy, sau đó là Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh. Trong giai đoạn kinh tế bị đình trệ do cơ chế bao cấp, ông đã thể hiện bản lĩnh dũng cảm khi thực hiện những quyết định "xé rào" để cứu dân. Điển hình là việc ông trực tiếp chỉ đạo tìm nguồn mua gạo từ các tỉnh miền Tây để giải quyết tình trạng đói kém cho hàng triệu người dân Sài Gòn, bất chấp các rào cản về giá và chính sách độc quyền lúc bấy giờ.

3. "Kiến trúc sư" hàng đầu của công cuộc Đổi mới

Trên cương vị Thủ tướng Chính phủ (1991–1997), Võ Văn Kiệt được coi là một trong những nhà thiết kế và chỉ đạo thực hiện chính sách Đổi mới từ năm 1986. Ông đã quyết liệt đẩy mạnh việc xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyển dịch nền kinh tế sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ông được mệnh danh là "Tổng công trình sư" của nhiều dự án hạ tầng khổng lồ, làm thay đổi bộ mặt đất nước:

• Đường dây 500kV Bắc - Nam: Đây là quyết định táo bạo nhất của ông, giúp thống nhất hệ thống điện quốc gia và giải quyết cơn "khát" điện tại miền Nam. Dù gặp nhiều sự phản đối và nghi ngờ lúc đầu, ông đã phát lệnh khởi công năm 1992 và hoàn thành thần tốc chỉ trong 2 năm.

4. Đột phá trong đối ngoại và giáo dục

Về đối ngoại, Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người tiên phong đưa Việt Nam thoát khỏi thế bị bao vây, cô lập. Ông có công lớn trong việc thúc đẩy bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ (1995) và đưa Việt Nam gia nhập ASEAN (1995).

Trong lĩnh vực giáo dục, ông là người đặt nền móng cho sự ra đời của Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ông mong muốn xây dựng các trường đại học trọng điểm quốc gia làm đầu tàu nâng cao chất lượng nhân lực cho đất nước.

5. Tư tưởng hòa hợp dân tộc và những năm cuối đời

Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo luôn nặng lòng với sự đoàn kết quốc gia. Ông nổi tiếng với nhận định nhân văn về ngày 30/4: "Một sự kiện liên quan đến chiến tranh khi nhắc lại, có hàng triệu người vui, mà cũng có hàng triệu người buồn". Ông luôn chủ trương khép lại quá khứ, xóa bỏ mặc cảm lý lịch với phương châm "không ai chọn cửa để sinh ra" để quy tụ mọi tầng lớp nhân dân cùng xây dựng đất nước.

Sau khi nghỉ hưu năm 1997, ông tiếp tục giữ vai trò Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng đến năm 2001. Những năm cuối đời, ông vẫn miệt mài đóng góp ý kiến về các vấn đề quốc kế dân sinh, bảo vệ quyền lợi người dân và giới trí thức.

Ông mất ngày 11/6/2008 tại Singapore, hưởng thọ 85 tuổi. Đám tang của ông được cử hành theo nghi thức Quốc tang, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng nhân dân và bạn bè quốc tế.

Các nguồn truy xuất

1. Ba thập kỷ bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ: Hành trình gác lại quá khứ.