VÕ VĂN MẪN – VÒNG BAY BẢO VỆ NGƯỜI ĐỒNG ĐỘI

1. Người con miền Nam ra Bắc

Võ Văn Mẫn sinh năm 1939 tại Ba Tri, Bến Tre.

Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra miền Bắc.

Tháng 2/1959, ông nhập ngũ và được lựa chọn vào lực lượng Không quân.

Đó là thời điểm Không quân nhân dân Việt Nam còn đang xây dựng những lực lượng đầu tiên.

Đối với một người lính trẻ đến từ miền Nam, việc bước vào ngành hàng không quân sự đồng nghĩa với một quá trình đào tạo hoàn toàn mới.

Ông được cử đi học lái máy bay ở nước ngoài.

Đến tháng 9/1965, Võ Văn Mẫn trở về Việt Nam – đúng vào giai đoạn chiến tranh trên không ở miền Bắc ngày càng ác liệt.

2. Những chiếc MiG-17 bước vào trận đánh

Võ Văn Mẫn trở thành phi công của Trung đoàn 923, Sư đoàn 371.

Đây là một trong những đơn vị tiêm kích chủ lực của Không quân nhân dân Việt Nam trong giai đoạn đầu chống chiến tranh phá hoại bằng đường không.

MiG-17 không có những hệ thống tên lửa hiện đại như các thế hệ máy bay về sau.

Trong nhiều tình huống, phi công phải đưa máy bay đến khoảng cách thích hợp để sử dụng pháo.

Điều đó khiến việc tiếp cận mục tiêu và điều khiển máy bay trong không chiến có ý nghĩa đặc biệt.

3. Ngày 19/7/1966 – trên bầu trời Vĩnh Phú

Ngày 19/7/1966, biên đội của Nguyễn Văn Biên và Võ Văn Mẫn chiến đấu trên vùng trời Vĩnh Phú.

Theo tư liệu về Sư đoàn Không quân 371, đây là một trận đánh nổi bật của Trung đoàn 923.

Biên đội đã bắn rơi hai chiếc F-105, mỗi phi công được ghi nhận một chiếc.

Đó là một trận đánh quan trọng đối với những phi công MiG-17 lúc bấy giờ.

Hai chiếc máy bay.

Hai người phi công.

Và một biên đội trở về.

4. Ngày 5/9/1966 – trận đánh chỉ kéo dài vài chục giây

Chưa đầy hai tháng sau, Võ Văn Mẫn lại xuất kích.

Ngày 5/9/1966, biên đội của Nguyễn Văn Bảy và Võ Văn Mẫn tiến công một tốp máy bay Mỹ trên khu vực giáp ranh Hà Tây và Nam Hà theo các tư liệu hồi cứu.

Một nguồn tư liệu ghi lại rằng trận đánh diễn ra rất nhanh, chỉ khoảng 45 giây, và mỗi phi công bắn rơi một chiếc F-8.

Trong chiến tranh trên không, 45 giây nghe có vẻ rất ngắn.

Nhưng trong một trận không chiến, 45 giây có thể bao gồm:

phát hiện – tiếp cận – cơ động – khai hỏa – thoát ly.

Tất cả diễn ra với tốc độ rất lớn.

5. Ngày 16/9/1966 – ba mươi máy bay đối phương

Một trong những trận đánh được nhắc đến nhiều nhất trong hồ sơ Võ Văn Mẫn diễn ra ngày 16/9/1966.

Theo hồ sơ tuyên dương, biên đội của ông phải chiến đấu với một lực lượng khoảng 30 máy bay đối phương.

Kết quả, biên đội được ghi nhận bắn rơi 6 máy bay.

Riêng Võ Văn Mẫn bắn rơi 2 chiếc.

Nhưng điều đáng nhớ nhất về trận đánh ấy không chỉ là con số chiến công.

Mà là câu chuyện xảy ra sau đó.

6. Quay lại giữa vòng vây

Một chiếc máy bay của đồng đội bị trúng đạn.

Phi công phải nhảy dù.

Trong tình huống ấy, Võ Văn Mẫn không rời khỏi khu vực ngay.

Theo hồ sơ về ông, ông quần vòng với máy bay đối phương để bảo vệ người đồng đội đang nhảy dù, tạo điều kiện cho đồng đội thoát hiểm an toàn.

Chiếc máy bay của chính ông cũng đã bị thương.

Nhưng ông vẫn điều khiển nó trở về và hạ cánh an toàn.

Đây là chi tiết đặc biệt đáng nhớ trong câu chuyện về Võ Văn Mẫn.

Bởi vì thành tích của một phi công không chỉ nằm ở số máy bay đối phương bị bắn rơi.

Có những thời điểm, nhiệm vụ quan trọng nhất là:

không bỏ lại người đồng đội phía sau.

7. Những vòng bay giữa sự sống và hiểm nguy

Hãy hình dung tình huống ấy:

Một chiếc MiG-17 vừa chiến đấu với một lực lượng đông hơn.

Máy bay đã bị thương.

Một đồng đội đang rơi xuống bằng dù.

Và trên bầu trời vẫn còn máy bay đối phương.

Võ Văn Mẫn tiếp tục cơ động.

Ông dùng chính chiếc máy bay đã bị thương của mình để tạo điều kiện cho đồng đội thoát hiểm.

Rồi ông đưa máy bay trở về.

Không có những lời thoại được ghi lại để chúng ta có thể biết chính xác ông đã nghĩ gì trong khoảnh khắc ấy.

Nhưng hành động được ghi trong hồ sơ đã cho thấy điều quan trọng:

ông đã lựa chọn ở lại để bảo vệ đồng đội.

8. Những chiến công của một phi công trẻ

Theo hồ sơ tuyên dương được công bố, Võ Văn Mẫn đã bắn rơi 4 máy bay Mỹ, đồng thời yểm hộ cho đồng đội bắn rơi nhiều máy bay khác.

Một số nguồn tổng hợp hiện nay lại ghi 5 chiến công trong giai đoạn 1965–1967.

Sự khác biệt này có thể xuất phát từ cách thống kê hoặc hồ sơ nguồn khác nhau.

Vì vậy, khi sử dụng câu chuyện cho bài giảng hoặc video lịch sử, nên ghi:

“Theo hồ sơ tuyên dương được công bố: Võ Văn Mẫn bắn rơi 4 máy bay Mỹ.”

Cách ghi này tránh biến một con số chưa thống nhất thành một sự thật tuyệt đối.

9. Ngày 14/5/1967

Gần một năm sau những trận đánh năm 1966, Võ Văn Mẫn tiếp tục chiến đấu.

Ngày 14/5/1967, biên đội của ông tham gia đánh chặn lực lượng máy bay đối phương.

Theo hồ sơ, lực lượng đối phương rất đông.

Trong trận chiến, Võ Văn Mẫn bắn bị thương một chiếc F-4, nhưng máy bay của ông cũng bị trúng đạn. Ông hy sinh trong trận đánh.

Ông ra đi khi mới khoảng 28 tuổi.

10. Một người lính miền Nam trên bầu trời miền Bắc

Có một điểm đặc biệt trong cuộc đời Võ Văn Mẫn.

Ông sinh ra ở Bến Tre, miền Nam.

Sau đó tập kết ra miền Bắc.

Rồi trở thành một trong những phi công chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam.

Trong những năm chiến tranh, những người lính đến từ nhiều vùng miền khác nhau cùng có mặt trong một đơn vị.

Trên bầu trời, họ không còn khoảng cách Bắc – Nam.

Họ là những người trong cùng một biên đội.

Người này bảo vệ người kia.

Người này yểm hộ người kia.

Và khi một người gặp nguy hiểm, người còn lại có thể phải quay lại giữa vòng vây để bảo vệ đồng đội.

11. Hai mươi ba năm sau ngày hy sinh

Võ Văn Mẫn hy sinh năm 1967.

Nhưng câu chuyện về ông không dừng lại ở ngày ấy.

Ngày 28/4/2000, Chủ tịch nước truy tặng ông danh hiệu: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Danh hiệu được trao sau nhiều thập kỷ.

Nhưng những trận đánh của ông, đặc biệt là hành động bảo vệ đồng đội ngày 16/9/1966, đã trở thành một phần trong ký ức về thế hệ phi công MiG-17 đầu tiên.