Võ Văn Sung – Người đề xuất chọn Paris cho cuộc đàm phán lịch sử

Đầu năm 1968, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân, cuộc chiến tranh Việt Nam trở thành tâm điểm của dư luận thế giới.

Ngày 31 tháng 3, Tổng thống Mỹ Lyndon B. Johnson tuyên bố hạn chế ném bom miền Bắc và đề nghị tiến hành đàm phán. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẵn sàng đối thoại, nhưng ngay lập tức xuất hiện một câu hỏi tưởng như đơn giản: Hai bên sẽ gặp nhau ở đâu?

Địa điểm đàm phán không chỉ là một căn phòng có bàn ghế.

Nơi ấy phải bảo đảm an ninh, thuận lợi cho việc liên lạc với trong nước, có điều kiện tiếp xúc báo chí quốc tế và không tạo ra lợi thế quá lớn cho một bên. Nhiều thành phố được đưa ra cân nhắc nhưng chưa nhận được sự đồng thuận.

Giữa lúc đó, nhà ngoại giao Võ Văn Sung đề xuất một cái tên: Paris.

Ông sinh ngày 5 tháng 9 năm 1928 tại thành phố Huế. Khi mới 16 tuổi, Võ Văn Sung đã tham gia phong trào cách mạng. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông công tác tại miền Trung, từng giữ chức Trưởng ty Thông tin – Tuyên truyền tỉnh Khánh Hòa.

Từ một cán bộ tuyên truyền, ông dần chuyển sang công tác ngoại giao. Đầu thập niên 1960, Võ Văn Sung làm Tổng đại diện Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Pháp. Những năm công tác ở đây giúp ông hiểu rõ đời sống chính trị, báo chí và phong trào nhân dân Pháp ủng hộ hòa bình tại Việt Nam.

Tháng 4 năm 1968, khi giữ chức Phó vụ trưởng tại Bộ Ngoại giao, Võ Văn Sung cùng đơn vị đề nghị chọn Paris làm địa điểm thương lượng.

Đề xuất ấy không phải một lựa chọn ngẫu nhiên.

Nước Pháp dưới thời Tổng thống Charles de Gaulle có quan điểm khác với Hoa Kỳ về cuộc chiến tranh Việt Nam. Chính quyền Pháp từng công khai thể hiện mong muốn tìm kiếm một giải pháp hòa bình và sẵn sàng tạo điều kiện cho các bên gặp gỡ.

Paris còn là một trung tâm lớn của báo chí và dư luận quốc tế. Tại Pháp có đông đảo Việt kiều hướng về quê hương, nhiều tổ chức chính trị, công đoàn, trí thức và nhân sĩ phản đối chiến tranh. Nếu cuộc đàm phán diễn ra tại đây, lập trường của Việt Nam có thể nhanh chóng đến với nhân dân thế giới.

Bên cạnh đó, Võ Văn Sung đã quen thuộc địa bàn, có quan hệ với nhiều giới tại Pháp và hiểu cách vận động sự ủng hộ từ dư luận nước sở tại.

Đề xuất được chấp thuận.

Ngày 2 tháng 5 năm 1968, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức đề nghị Paris làm nơi đàm phán. Một ngày sau, phía Hoa Kỳ đồng ý. Ngày 13 tháng 5, cuộc đàm phán giữa đại diện Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ bắt đầu tại thủ đô nước Pháp.

Một lựa chọn trên bản đồ đã mở ra một mặt trận kéo dài gần năm năm.

Ban đầu, cuộc họp chỉ có hai bên. Từ tháng 1 năm 1969, hội nghị mở rộng thành bốn bên, gồm Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Hoa Kỳ, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Ngay cả hình dạng của chiếc bàn họp cũng trở thành một vấn đề phải tranh luận. Đằng sau mỗi cách sắp xếp là cách nhìn khác nhau về tư cách của các bên tham gia. Những cuộc đấu trí không chỉ diễn ra trong phòng họp chính thức mà còn tại các cuộc tiếp xúc riêng và những kênh đàm phán bí mật.

Võ Văn Sung tham gia bộ phận phục vụ đàm phán và là một trong những thành viên làm việc trong các cuộc gặp kín giữa cố vấn Lê Đức Thọ và cố vấn an ninh quốc gia Hoa Kỳ Henry Kissinger.

Công việc của ông đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Những diễn biến trên chiến trường phải được cập nhật, phân tích và chuyển thành lập luận ngoại giao. Mỗi câu chữ trong dự thảo hiệp định đều có thể liên quan tới chủ quyền, quân đội, tù binh và tương lai chính trị của đất nước.

Bên ngoài phòng họp, Võ Văn Sung cùng các đồng nghiệp vận động báo chí, giới chính trị, trí thức, Việt kiều và những người bạn Pháp. Các cuộc mít tinh, hội thảo và hoạt động phản đối chiến tranh liên tục được tổ chức. Paris dần trở thành trung tâm của phong trào quốc tế ủng hộ hòa bình và độc lập cho Việt Nam.

Sự lựa chọn địa điểm năm 1968 đã phát huy đúng giá trị mà Võ Văn Sung dự liệu.

Cuộc đàm phán trải qua nhiều giai đoạn căng thẳng. Có lúc các cuộc họp tưởng như đi vào bế tắc. Cuối năm 1972, khi máy bay B-52 ném bom Hà Nội và Hải Phòng, đấu tranh ngoại giao tại Paris cũng diễn ra quyết liệt. Võ Văn Sung tham gia thúc đẩy các hoạt động vận động dư luận tại Pháp và Tây Âu, góp phần làm rõ tính chất khốc liệt của cuộc ném bom.

Sau thất bại của cuộc tập kích đường không, Hoa Kỳ trở lại bàn đàm phán.

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Võ Văn Sung là một trong năm thành viên chính thức của đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có mặt tại lễ ký.

Hiệp định buộc Hoa Kỳ rút quân khỏi Việt Nam, tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Đây là bước ngoặt quan trọng, tạo điều kiện để nhân dân Việt Nam tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam năm 1975.

Sau hội nghị, Võ Văn Sung tiếp tục công tác tại Paris. Ông trở thành Đại sứ đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Pháp và sau ngày đất nước thống nhất là Đại sứ đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại đây.

Ngày 21 tháng 9 năm 1973, tại Paris, ông thay mặt Chính phủ Việt Nam ký công hàm chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Nhật Bản. Mười lăm năm sau, trên cương vị Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản, ông tiếp tục vận động nối lại nguồn viện trợ và mở rộng quan hệ giữa hai nước.

Trong thập niên 1980, Võ Văn Sung làm Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, tham gia nghiên cứu chính sách kinh tế đối ngoại. Ông ủng hộ việc gắn nền kinh tế Việt Nam với thị trường thế giới, trở thành một trong những nhà ngoại giao góp tiếng nói cho tư duy mở cửa và hội nhập.

Ông qua đời ngày 1 tháng 5 năm 2018, hưởng thọ 91 tuổi.

Trong sự nghiệp của Võ Văn Sung có nhiều nhiệm vụ quan trọng, nhưng đề xuất chọn Paris năm 1968 vẫn là một dấu ấn đặc biệt. Ông không phải người duy nhất tạo nên thành công của Hội nghị Paris, nhưng bằng kinh nghiệm và tầm nhìn của mình, ông đã góp phần lựa chọn đúng địa bàn cho một cuộc đối đầu ngoại giao lâu dài.

Paris từ một địa danh trên bản đồ đã trở thành nơi chứng kiến trí tuệ, bản lĩnh và ý chí hòa bình của dân tộc Việt Nam.