Vốc đất quê trong chiếc hộp của người lính đảo

Trên bàn thờ gia đình ông Hải có một chiếc hộp gỗ nhỏ. Trong hộp là một vốc đất màu nâu được bọc cẩn thận bằng hai lớp vải. Đó không phải đất ngoài đảo, mà là đất ông mang từ khu vườn quê Diễn Yên đến Trường Sa rồi lại mang trở về.

Ông Hải sinh năm 1962, lớn lên gần những cánh đồng và đường sắt Yên Lý. Thuở nhỏ, ông chỉ biết biển qua sách giáo khoa và những lần theo người lớn đến vùng ven biển Diễn Châu. Ông chưa từng nghĩ một ngày mình sẽ sống giữa bốn bề sóng nước.

Năm 1981, Hải nhập ngũ và được tuyển vào Hải quân. Ngày con lên đường, mẹ ông ra vườn, lấy một nắm đất bỏ vào túi vải. Bà bảo người đi xa nếu nhớ nhà thì nhìn đất mà nhớ con đường, bờ ruộng và mồ mả tổ tiên.

Hải cười, nói đi bộ đội chứ có đi đâu mãi mà mẹ lo. Nhưng ông vẫn nhận túi đất, đặt ở đáy ba lô.

Sau thời gian học tập, Hải được phân công làm nhiệm vụ trên một điểm đảo thuộc quần đảo Trường Sa. Chuyến tàu đầu tiên đưa ông ra đảo kéo dài nhiều ngày. Người lính trẻ chưa quen sóng, có lúc chỉ muốn nằm yên. Nhưng qua mỗi buổi sáng, khi nhìn thấy màu nước xanh trải đến tận chân trời, ông lại hiểu nơi mình sắp đến rộng lớn và thiêng liêng biết bao.

Điểm đảo hiện ra nhỏ giữa biển. Cuộc sống ở đó khác xa quê nhà. Nước ngọt phải sử dụng tiết kiệm; rau xanh được chăm chút từng luống; thư từ đất liền phải chờ theo chuyến tàu. Mỗi người đều có nhiệm vụ riêng nhưng luôn hỗ trợ nhau trong sinh hoạt.

Hải được phân công phụ trách một số công việc kỹ thuật và cùng đồng đội chăm sóc cơ sở trên đảo. Ông vốn khéo tay nên thường sửa đồ dùng hỏng, đóng lại chiếc giá sách hoặc gia cố những vật dụng bị gió biển làm xuống cấp.

Trong phòng ở có một chậu cây nhỏ. Đồng đội thử trồng vài hạt rau nhưng cây lên yếu vì điều kiện khắc nghiệt. Nhớ túi đất mẹ cho, Hải lấy ra một phần, trộn vào chậu. Ông không biết chút đất ấy có làm cây khỏe hơn không, nhưng chỉ vài ngày sau, mấy chiếc lá non hiện lên.

Cả tổ vui như vừa nhận quà từ đất liền. Mỗi người góp một ít nước để tưới. Có anh còn đặt tên cho chậu cây là “vườn quê”. Mỗi lần nhìn lá rung trong gió, Hải lại nhớ màu xanh ngoài đồng Diễn Yên.

Cuối thập niên 1980, tình hình trên biển có nhiều căng thẳng. Những người lính trên đảo duy trì nhiệm vụ với tinh thần cảnh giác nhưng bình tĩnh. Hải hiếm khi kể với con cháu về những thời điểm nguy hiểm. Ông chỉ bảo điều quan trọng nhất là mọi người tin tưởng nhau, chấp hành kỷ luật và luôn nhớ mình đang đại diện cho Tổ quốc giữa biển xa.

Những tối yên sóng, đồng đội ngồi bên nhau đọc thư. Người có thư mới thường chia sẻ tin quê cho cả tổ. Thư của mẹ Hải hay kể những việc nhỏ: lúa đã gặt chưa, con bò nhà ai vừa đẻ, đường làng được đắp lại thế nào. Chính những điều bình thường ấy khiến người lính đảo thấy quê hương ở rất gần.

Có lần mẹ gửi ra một gói hạt cải. Hải cùng đồng đội gieo vào chiếc khay gỗ. Họ che gió, tưới từng chút và kiên nhẫn chờ. Khi cây lên xanh, mọi người không vội hái. Ai cũng muốn giữ màu xanh ấy thêm vài ngày.

Đêm Giao thừa năm đó, đảo không có pháo hoa, không có chợ Tết. Đơn vị quây quần bên bữa cơm giản dị. Hải lấy chiếc túi đất quê đặt cạnh chậu cây. Ông kể cho đồng đội nghe về Ga Yên Lý, về món nhút, bát nước chè xanh và giọng nói nằng nặng của người Nghệ.

Một người bạn quê miền Tây Nam Bộ nói đất quê nào cũng khác màu, nhưng khi đặt cạnh nhau đều là đất Việt Nam. Câu nói ấy khiến Hải nhớ mãi.

Hết thời gian làm nhiệm vụ, ông được trở về đất liền. Trước khi rời đảo, Hải chia một phần đất quê cho chậu cây, phần còn lại mang về. Đồng đội hỏi tại sao không để hết ngoài đảo. Ông bảo muốn giữ một ít để sau này kể với con cháu rằng vốc đất ấy đã đi qua biển lớn rồi trở lại quê nhà.

Về Diễn Yên, Hải mở túi, đổ đất vào chiếc hộp gỗ cha ông từng dùng cất giấy tờ. Mẹ nhìn thấy, xúc động bảo nắm đất đi xa mà vẫn về được, cũng như con trai của mẹ.

Sau này, ông Hải tham gia các buổi giao lưu về biển đảo. Ông không kể Trường Sa bằng những lời quá lớn. Ông kể về việc tiết kiệm một ca nước, giữ một chậu rau và chờ nhiều tuần để nhận lá thư nhà. Qua những điều nhỏ ấy, các em hiểu người lính đảo đã sống bền bỉ như thế nào.

Ông dặn rằng yêu biển đảo không chỉ là thuộc tên các đảo trên bản đồ. Đó còn là biết trân trọng người đang làm nhiệm vụ, bảo vệ môi trường biển và hiểu rằng mỗi phần đất, phần nước của Tổ quốc đều gắn với cuộc sống của bao thế hệ.

Chiếc hộp đất giờ vẫn được gia đình giữ gìn. Nó từng nằm trong ba lô một người lính, từng nghe tiếng sóng Trường Sa rồi lại trở về với mùi rơm rạ Diễn Yên. Vốc đất nhỏ nhưng chứa cả một hành trình dài từ quê nhà ra biển lớn.