Vừ A Dính - Ngọn đuốc sáng giữa rừng xanh Tây Bắc
Nhân vật chính: Vừ A Dính (người dân tộc Mông, chiến sĩ liên lạc nhỏ tuổi thuộc Đội vũ trang sang dải Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu). Bối cảnh lịch sử: Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp ở vùng núi cao Tây Bắc (1948 – 1949). Diễn biến chính: 1. Thiếu niên gan dạ: Sinh ra trong một gia đình Mông có truyền thống cách mạng, mới 13 tuổi, Vừ A Dính đã thoát thoát gùi hàng, băng rừng lội suối làm nhiệm vụ liên lạc, tiếp tế cho bộ đội kháng chiến. 2. Rơi vào tay giặc: Trong một chuyến công tác vận chuyển tài liệu và thuốc men cho căn cứ vào năm 1949, Vừ A Dính không may bị quân Pháp bất ngờ phục kích và bắt giữ. 3. Mưu trí đánh lừa kẻ thù: Địch dùng đủ mọi thủ đoạn tra tấn dã man và dụ dỗ bằng tiền bạc để bắt anh chỉ vị trí căn cứ bộ đội. Biết không thể thoát, anh giả vờ nhận lời dẫn đường nhưng lại bắt chúng đi vòng vèo suốt mấy ngày đêm qua những khe sâu, rừng rậm làm quân địch kiệt sức. 4. Khí tiết anh hùng: Khi phát hiện bị lừa, quân Pháp điên cuồng tra tấn và đe dọa gạt bỏ mạng sống của anh. Vừ A Dính bình thản nhìn thẳng vào mặt kẻ thù và khẳng định: "Biết cán bộ thì tao cũng không chỉ đâu!". Kết cục: Quân Pháp đã dã man treo anh lên cây đào và xả súng sát hại anh vào chiều ngày 15 tháng 6 năm 1949 khi anh mới 15 tuổi. Anh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong những năm tháng kháng chiến gian khổ chống thực dân Pháp, núi rừng Tây Bắc hùng vĩ không chỉ là căn cứ địa vững chắc mà còn là nơi chứng kiến sự hy sinh lẫm liệt của những người con núi rừng. Trong số đó, tấm gương của người thiếu niên dân tộc Mông – Anh hùng Vừ A Dính — đã trở thành biểu tượng bất tử cho chí khí quật cường của tuổi trẻ Việt Nam.
Vừ A Dính sinh năm 1934 tại bản Pú Nhung, huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu (nay thuộc tỉnh Điện Biên). Sinh ra và lớn lên giữa đại ngàn bao la, anh thấu hiểu sâu sắc sự tàn bạo của quân Pháp khi chúng cướp phá bản làng, hành hạ người dân lành. Gia đình anh là cơ sở cách mạng tin cậy. Nhờ sự giáo dục của cha mẹ và các cán bộ kháng chiến, ngay từ nhỏ Vừ A Dính đã sớm giác ngộ, hăng hái tham gia làm công tác liên lạc, tiếp tế lương thực và truyền tin tức cho lực lượng vũ trang địa phương.
Dù tuổi còn nhỏ, nhưng nhờ thông thuộc từng con hẻm, ngọn núi và bờ dòng suối, Vừ A Dính luôn hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ nguy hiểm. Anh băng qua hàng chục cây số đường rừng đầy muỗi độc, thú dữ và đồn bốt giặc để chuyển thư từ, tài liệu mật an toàn đến tay cán bộ.
Trong một lần đi làm nhiệm vụ vào năm 1949, Vừ A Dính mang theo tài liệu cùng thuốc chữa bệnh cho bộ đội thì bất ngờ bị một toán quân Pháp phục kích bắt giữ. Nhận thấy đây là liên lạc viên nhỏ tuổi nắm rõ các căn cứ bí mật của ta, tên chỉ huy Pháp dùng đủ mọi chiêu trò từ ngon ngọt dụ dỗ, hứa hẹn cho tiền bạc, quần áo đẹp đến việc dùng đòn thù tra tấn dã man hòng bắt anh xưng ra vị trí đóng quân của cán bộ.
Tuy nhiên, trước trận đòn roi tàn bạo, người chiến sĩ nhỏ tuổi vẫn cắn răng chịu đựng, không hé răng nửa lời. Thấy tra tấn không hiệu quả, giặc đe dọa sẽ bắn chết anh nếu không chịu dẫn đường.
Nhận thấy cơ hội kéo dài thời gian để bộ đội kịp thời di chuyển căn cứ, Vừ A Dính giả vờ gật đầu nhận lời chỉ đường. Anh dẫn toán quân Pháp đi lang thang vòng vèo từ ngọn núi này sang thung lũng khác, từ khe sâu này qua rừng rậm khác suốt ba ngày ba đêm. Quân địch mệt mỏi, chân tay rỉ máu, đói khát và kiệt sức mà vẫn không thấy bóng dáng căn cứ bộ đội đâu.
Đến ngày thứ ba, biết mình đã bị chú bé Mông thông minh đánh lừa, tên sĩ quan Pháp điên cuồng gầm lên, chĩa súng vào ngực anh gặng hỏi lần cuối. Giữa cái chết chực chờ, Vừ A Dính đứng thẳng lưng, ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào mắt kẻ thù và dõng đạc tuyên bố: "Biết cán bộ thì tao cũng không chỉ đâu!" Tức giận đến tột cùng trước sự kiên trung của người anh hùng nhỏ tuổi, quân Pháp đã treo Vừ A Dính lên cây đào cổ thụ ở bên đường và bắn chết anh. Anh hy sinh chiều ngày 15 tháng 6 năm 1949, khi tuổi đời vừa tròn 15.
Sự hy sinh anh dũng của Vừ A Dính đã thắp sáng ngọn lửa yêu nước trong lòng đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Tên anh đã trở thành tên của quỹ học bổng mang tên "Vừ A Dính", tiếp sức cho hàng triệu học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số trên khắp mọi miền Tổ quốc tiếp bước đến trường.
