Vừ A Dính – Người anh hùng tuổi nhỏ chí lớn
Vừ A Dính sinh ngày 12 tháng 9 năm 1934, người dân tộc H’Mông, quê ở Pú Nhung, vùng cao huyện Tuần Giáo, tỉnh Lai Châu. Vừ A Dính là con thứ ba của ông Vừ Chống Lầu (sinh năm 1899) và bà Sùng Thị Plây (sinh năm 1901). Bố Vừ A Dính là cán bộ Việt Minh của địa phương đã bị thực dân Pháp bắt và giam cầm tại nhà tù Sơn La. Ông đã bị thực dân Pháp thủ tiêu tại nhà tù Sơn La năm 1949. Ông Vừ Chống Lầu được Đảng và Nhà nước truy tặng là liệt sĩ ngày 5-9-1964. Mẹ A Dính là bà Sùng Thị Plây - một cơ sở kháng chiến tiêu biểu của quê hương Tuần Giáo. Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống cách mạng, cậu bé thông minh, gan dạ và nhanh nhẹn - Vừ A Dính đã sớm giác ngộ cách mạng và căm thù giặc Pháp xâm lược từ lúc nhỏ.
Trước cảnh lính Tây thường xuyên càn quét bản làng, cướp bóc mọi thứ, giết hại dân làng, lòng căm thù giặc của cậu bé A Dính ngày một tăng lên. Dù mới mười ba tuổi, A Dính đã xin tham gia vào đội canh gác, nếu thấy Tây đến thì báo để dân làng chạy vào rừng sâu.
Một lần canh gác. Thấy Tây đến, A Dính chạy nhanh về xóm báo hiệu, mọi người nhanh chóng chạy vào rừng sâu. Còn A Dính bị Tây bắt lại. Chúng nhốt A Dính vào nhà giam ở Bản Chăn. Đêm đó, A Dính và ông già Vừ Sa ở làng Phiêng Pi trốn khỏi nhà giam. A Dính được ông Vừ Sa giữ lại 2 ngày ở nhà ông. Hai ngày hiếm hoi ấy đã làm A Dính kết thân với hai cháu của ông Vừ Sa. A Dính kể cho bạn nghe về căn cứ, về cách mạng, về các đồng chí đi đánh thằng Tây và về công việc của A Dính khi ở căn cứ. Ấy thế mà lòng căm thù thằng Tây, tình yêu nước và tinh thần gan dạ, kiên cường, bất khuất của A Dính đã làm hai người cháu của ông Vừ Sa xin tình nguyện tham gia cách mạng và sau này giữ nhiều trọng trách lớn của Đảng và trong bản làng.
Ngay khi rời khỏi nhà của già Vừ Sa, A Dính đi vào căn cứ, liên hệ với cán bộ. A Dính xin cán bộ đi võ trang với các đồng chí. Nhưng các anh nói rằng đi võ trang vất vả, khổ cực lắm, làm sao một cậu bé mới 13 tuổi có thể theo được. A Dính vẫn kiên quyết xin cán bộ cho A Dính đi võ trang với một câu nói kiên quyết: “Đội võ trang đi đánh Tây. Em cũng muốn đi đánh Tây”. Một cậu bé 13 tuổi mà có thể suy nghĩ một cách sâu sắc, gan dạ như thế thì các anh cũng không thể từ chối được.
Thế là A Dính được đi võ trang như các anh, A Dính mừng lắm. A Dính được giao nhiệm vụ liên lạc, giao thông, và rất nhiều việc khác. Khi thì băng rừng, trèo đèo, lội suối, A Dính đều làm rất tốt công việc của mình và luôn về trước thời gian dự định. Dấu chân của A Dính và đội vũ trang in khắp núi rừng và các thôn bản trong huyện. Đội vũ trang thoắt ẩn, thoắt hiện tại nhiều bản làng để vận động, giúp đỡ bà con các dân tộc ổn định cuộc sống, xây dựng các tổ chức đoàn thể cách mạng, bí mật tổ chức kháng chiến, đánh Pháp xâm lược.
Cuộc sống kháng chiến gian khổ nhưng Vừ A Dính rất lạc quan yêu đời. A Dính rất ham học và học khá. Lúc nào trong ngực áo của Dính cũng nhét cuốn sách để tranh thủ học. A Dính đã học đọc và viết chữ thông thạo. Khuôn mặt tròn, đôi mắt tinh nhanh, chân tay thoăn thoắt là hình ảnh chiến sĩ nhỏ Vừ A Dính hằn sâu trong mắt các chiến sĩ của đội vũ trang Tuần Giáo.
Địch tăng cường lùng sục tìm diệt đội vũ trang nên đơn vị luôn phải di chuyển. Để giữ bí mật trước kẻ thù gian ác, nơi đóng quân của đơn vị thường ở trên các triền núi cao, xa nguồn nước. Vì thế mà cuộc sống vô cùng gian khổ. Hàng tháng trời không một hạt muối, không một hạt gạo. Nhiệm vụ giao thông liên lạc của A Dính ngày càng khó khăn hơn. Vậy mà, lần nào đi liên lạc A Dính cũng mưu trí, bảo đảm an toàn và về trước thời gian quy định. Các anh trong đơn vị hỏi tại sao A Dính luồn rừng và đi giỏi thế, A Dính cười hồn nhiên bảo: “Từ nhỏ em trèo núi, đi nhanh đã quen chân rồi”. A Dính còn nhiều lần được đơn vị giao nhiệm vụ bí mật xuống bản móc nối liên lạc với cơ sở để nhận muối, mực viết, kim chỉ, giấy viết, vải mặc và thuốc men mà đồng bào xuống chợ mua hộ. Mẹ của Dính cũng là một cơ sở bí mật tin cậy, nhiều lần tiếp tế cho đội vũ trang như thế.
Trong một lần về nhà lấy đồ cán bộ nhờ mẹ thu gom, bị bọn lính Tây tuần tra ghé nhà và phát hiện điều khả nghi, chúng bắt cả nhà A Dính nhốt vào nhà giam (may thay A Dính và Vừ Gà Lử người anh trai của A Dính chạy thoát). Được tin mẹ và cả nhà bị địch bắt giam tại đồn Bản Chăn, A Dính buồn và thương mẹ lắm. Biết tin đơn vị chuẩn bị đánh đồn Bản Chăn, A Dính đã đề nghị được xuống núi điều tra nắm tình hình địch và nhân tiện tìm hiểu tin tức về mẹ và cả nhà. Đã từng bị bắt giam ở đồn Bản Chăn nên đường đi, lối lại A Dính khá thuộc. Vì thế, anh Kiên chỉ huy đơn vị đã đồng ý để A Dính xuống núi điều tra tình hình.
