Vụ án Lệ Chi Viên (Năm 1442)
Bối cảnh lịch sử: Nguyễn Trãi là khai quốc công thần số một triều Lê, nhưng vì tính tình thanh liêm, cương trực, ông bị bọn gian thần trong triều ghen ghét, tìm cách hãm hại, ép ông phải xin về hưu sớm ở ẩn tại núi Côn Sơn. Vợ thiếp của ông là Nguyễn Thị Lộ, một người phụ nữ có tài văn chương lỗi lạc, được vua Lê Thái Tông mến tài, phong làm Lễ nghi học sĩ, thường xuyên vào cung dạy dỗ các phi tần, cung nữ.
Chi tiết sự kiện: Tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442), vua Lê Thái Tông đi tuần hành duyệt binh ở vùng Đông Bắc, có ghé vào Côn Sơn thăm Nguyễn Trãi. Khi vua rời Côn Sơn về kinh, Nguyễn Thị Lộ được lệnh đi theo hộ giá quân hành. Đến trạm Lệ Chi Viên (Vườn Vải, nay thuộc Gia Bình, Bắc Ninh), vua đột ngột lâm bệnh nặng, sốt cao co giật rồi băng hà ngay trong đêm (vua mới 20 tuổi). Bọn gian thần tà kiến ở triều đình lập tức chớp lấy cơ hội này, lu loa cáo buộc Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ chủ mưu đầu độc mưu sát hoàng đế.
Kết cục & Ý nghĩa: Nguyễn Trãi bị bắt giải về kinh kinh thành, chịu tra tấn dã mạn. Triều đình khép ông vào tội đại nghịch bất đạo, ban lệnh hình phạt thảm khốc nhất: Tru di tam tộc (chém đầu ba họ nhà Nguyễn Trãi bao gồm họ cha, họ mẹ và họ vợ) vào ngày 16 tháng 8 năm 1442. Đây là thảm án oan khiên, đau đớn và tổn thất lớn nhất của nền văn hóa lịch sử Việt Nam. Đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông lên ngôi đã chính thức minh oan cho Nguyễn Trãi, truy phong tước hầu và tìm kiếm những hậu duệ còn sống sót để ban đất đai hương hỏa.
