Vừ Chông Pao – Người anh hùng tiễu phỉ nơi miền Tây Nghệ An

Vào những năm 60 của thế kỷ XX, khi Châu Phà – lực lượng phỉ do Giàng Xay Xua cầm đầu – lôi kéo người Mông ở Huổi Tụ, Mường Lống, Nậm Cắn chống lại chính quyền. Giàng Xay Xua tự xưng là vua Mèo (vua Mông, vua trời) được các cha cố Pháp dạy ghép chữ latin để viết chữ Mông rồi về bảo với dân bản đây là chữ của vua trời cho người Mông. Bằng nhiều thủ đoạn, hắn lừa phỉnh, dụ dỗ khiến nhiều đồng bào người Mông tin tưởng mà quay lưng lại với Cách mạng. Đến năm 1963, trong một lần được gặp Bác Hồ, khi được hỏi về cách chống Châu Phà, ông Pao cho rằng cần xử lý nghiêm những người theo phỉ. Nhưng Bác Hồ dạy:

“Làm thế không được các chú ơi! Phải xác định kẻ thù của chúng ta là ai. Kẻ nào muốn cướp nước ta. 54 dân tộc anh em đều là đồng bào ta hết. Nhưng đồng bào ta hiện nay trình độ hiểu biết còn giới hạn nên dễ nghe theo lời kẻ xấu. Nếu các chú đều coi đồng bào là thù thì đánh cả đời không hết giặc, đất nước sẽ không bao giờ được hòa bình. Muốn thắng được Châu Phà thì phải cảm hóa được đồng bào, làm cho họ hiểu cái tốt, cái xấu, nói cho họ thấy sai lầm, rõ được chân tướng của kẻ thù và bè lũ cướp nước"

Từ đó, vâng lời của Bác Hồ dạy, ông đã dùng uy tín, sức ảnh hưởng cá nhân để vận động, cảm hóa và dẫn dắt đồng bào. Và cách làm đấy đã thành công rõ rệt khi bằng sự chân thành và tính kiên trì, ông đã vận động người chị họ Vừ Y Lầu tìm cách đưa chồng là Lỳ Vả Chinh, một người thân tín của Giàng Xay Xua, trở về. Sau nhiều lần thuyết phục, Vả Chinh ra hàng và vận động thêm 58 người khác cùng trở về. Khi những người có ảnh hưởng trong cộng đồng lần lượt rời bỏ Châu Phà, lực lượng phỉ cũng mất dần chỗ dựa. Đến năm 1964, khu vực Huổi Tụ, Mường Lống, Nậm Cắn cơ bản được giải phóng.

Sau này, khi phỉ Vàng Pao tiếp tục gây rối ở vùng biên, Vừ Chông Pao lại tìm đến các già làng, mang cơm đi qua những ngọn núi để gặp từng người, kiên trì phân tích và thuyết phục họ. Ông hiểu rằng một già làng thay đổi thì có thể kéo theo hàng chục, hàng trăm người trong bản thay đổi theo. Chính uy tín ấy khiến đồng bào tin và nghe ông. Báo Công an nhân dân từng nhận xét rằng với người Mông ở miền Tây Nghệ An, Vừ Chông Pao giống như một “người cha tinh thần”.

Có thể thấy, ông Vừ Chông Pao là một hình mẫu đặc biệt của công tác dân vận ở vùng cao. Ông không vận động đồng bào từ bên ngoài cộng đồng, mà đứng ngay trong cộng đồng ấy, nói tiếng nói của người Mông, hiểu những mối quan hệ và tập tục của người Mông, hiểu cả những điều khiến một người có thể tin và đi theo phỉ. Cái uy tín của ông không phải tự nhiên mà có, mà được gây dựng qua những năm tháng cùng sống, cùng chiến đấu và bảo vệ bản làng. Ông chính là hình mẫu của người làm công tác dân vận nói chung và người cán bộ nhà nước nước nói riêng: muốn gần nhân dân thì phải hiểu được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân.