Vũ Đình Tụng – người cha của hai liệt sĩ đi chăm sóc thương binh ở Điện Biên

Hơn tám giờ tối một ngày cuối năm 1946, khi bác sĩ Vũ Đình Tụng vẫn đang làm việc tại Bệnh viện Bạch Mai, gia đình báo tin người con trai út của ông vừa bị thương.

Vũ Công Thành mới 17 tuổi, là chiến sĩ tự vệ khu phố Trần Xuân Soạn. Trong một cuộc chiến đấu tại Hà Nội, Thành bị đạn xuyên từ sau ra trước, làm tổn thương nghiêm trọng vùng bụng. Người thanh niên được đồng đội đưa vào bệnh viện trong tình trạng mất nhiều máu.

Bác sĩ Vũ Đình Tụng đã làm nghề y nhiều năm và từng đứng trước không ít ca mổ hiểm nghèo. Nhưng lần này, người nằm trên bàn cấp cứu lại là con trai của chính ông.

Các đồng nghiệp khuyên ông nghỉ vì đã làm việc từ sáng và đang bị xúc động mạnh. Ông vẫn quyết định trực tiếp phẫu thuật. Trong hồi ức được xuất bản sau này, bác sĩ kể rằng ông muốn dùng chính đôi bàn tay từng dìu con tập đi để lấy những mảnh đạn ra khỏi cơ thể con.

Ông lấy được mảnh đạn cuối cùng rồi gần như lả đi vì kiệt sức. Một bác sĩ khác phải tiếp tục phần cuối của ca mổ. Dù được cứu chữa, Vũ Công Thành vẫn hy sinh ít ngày sau vì vết thương quá nặng.

Đó không phải người con đầu tiên bác sĩ Tụng mất trong cuộc đấu tranh giành và bảo vệ nền độc lập. Trước ngày Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, một người con khác của ông, cũng là chiến sĩ tự vệ, đã hy sinh. Hai người con trai của vị bác sĩ lần lượt nằm xuống khi tuổi đời còn rất trẻ.

Sau khi Bệnh viện Bạch Mai bị chiến tranh tàn phá, các thầy thuốc rút ra vùng ngoại thành để bảo toàn lực lượng và tiếp tục phục vụ kháng chiến. Tại một cơ sở ở Cựu Nghĩa, Văn Điển, bác sĩ Trần Duy Hưng tìm đến trao cho Vũ Đình Tụng một bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bức thư được viết vào tháng 1 năm 1947. Chủ tịch Hồ Chí Minh chia sẻ nỗi đau của người cha mất con và ghi nhận sự hy sinh của gia đình ông: “Ngài đã đem món quà quý báu nhất là con của mình, sẵn sàng hiến cho Tổ quốc.”

Bác sĩ Vũ Đình Tụng kể rằng lá thư đã trở thành một dấu mốc có tính quyết định đối với con đường ông đi theo cách mạng. Nỗi đau riêng không làm ông rời bỏ công việc. Trái lại, nó khiến ông hiểu sâu sắc hơn mất mát của hàng nghìn gia đình có con em đang chiến đấu.

Vũ Đình Tụng sinh ngày 25 tháng 6 năm 1895 tại Trịnh Xuyên, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Ông tốt nghiệp Y sĩ Đông Dương năm 1917, nhận bằng bác sĩ y khoa năm 1937 và làm việc tại Bệnh viện Phủ Doãn ở Hà Nội. Ông là một trong những bác sĩ ngoại khoa có uy tín của Việt Nam lúc bấy giờ.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao làm Giám đốc Nha Y tế Bắc Bộ, kiêm Giám đốc Nha Y tế Trung ương. Khi Bộ Thương binh – Cựu binh được thành lập vào tháng 7 năm 1947, Vũ Đình Tụng trở thành vị Bộ trưởng đầu tiên.

Công việc mới buộc người bác sĩ phải giải quyết một bài toán rộng lớn hơn phạm vi bệnh viện. Trong điều kiện kháng chiến thiếu thuốc, thiếu dụng cụ và thiếu cơ sở điều trị, ông cùng các cộng sự phải tổ chức cứu chữa, phục hồi sức khỏe và giúp thương binh trở lại cuộc sống. Đồng thời, cơ quan do ông phụ trách phải chăm lo gia đình liệt sĩ và xây dựng những chính sách đầu tiên dành cho người có công.

Đối với Vũ Đình Tụng, mỗi hồ sơ liệt sĩ không chỉ là một văn bản hành chính. Ông hiểu phía sau đó là một gia đình đang chịu nỗi đau mà chính mình từng trải qua.

Đầu năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết liệt. Chiến trường ở xa hậu phương, đường vận chuyển khó khăn, trong khi số thương binh có thể tăng nhanh sau mỗi trận đánh. Hệ thống quân y phải bố trí các trạm phẫu thuật, vận chuyển người bị thương và bảo đảm thuốc men trong điều kiện bom đạn.

Ngày 22 tháng 3 năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh cử Bộ trưởng Vũ Đình Tụng và Giáo sư Tôn Thất Tùng, khi đó là Thứ trưởng Bộ Y tế, trực tiếp làm công tác thương binh tại Mặt trận Điện Biên Phủ. Báo Nhân Dân cho biết Vũ Đình Tụng đảm nhiệm vai trò đặc phái viên của Chính phủ, phụ trách tổ chức việc chăm sóc thương binh ở chiến trường.

Vị Bộ trưởng khi ấy đã gần 59 tuổi. Ông không chỉ làm việc từ một cơ quan ở hậu phương mà đi đến nơi những người lính đang chiến đấu và chịu thương tích. Kiến thức của một bác sĩ ngoại khoa, kinh nghiệm của người phụ trách chính sách thương binh và nỗi đau của một người cha có hai con hy sinh cùng gặp nhau trong nhiệm vụ ấy.

Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954 thường được ghi nhớ qua những trận đánh, những khẩu pháo được kéo qua núi và lá cờ chiến thắng trên nóc hầm De Castries. Phía sau chiến công còn có những con người lặng lẽ giữ lại sự sống cho thương binh trong các lán quân y và trên những tuyến đường tải thương.

Bác sĩ Vũ Đình Tụng là một trong số đó.

Sau hòa bình, ông tiếp tục phụ trách công tác thương binh, liệt sĩ. Từ năm 1958, ông chuyên trách cương vị Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và tiếp tục công việc nhân đạo cho đến cuối đời. Ông mất vào tháng 4 năm 1973, thọ 78 tuổi.

Cuộc đời Vũ Đình Tụng nối liền ba hình ảnh: người bác sĩ cúi xuống bàn mổ cứu con, người cha của hai liệt sĩ và vị Bộ trưởng đi chăm sóc những người lính bị thương ở Điện Biên. Chính sự kết nối ấy khiến câu chuyện của ông trở thành một lát cắt đặc biệt về lòng yêu nước, y đức và trách nhiệm đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.