Vũ Khoan: Nhà ngoại giao kiệt xuất, kiến trúc sư hội nhập kinh tế quốc tế và nhà lãnh đạo Đổi mới bản lĩnh

Trong lịch sử đối ngoại và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam thời kỳ Đổi mới, Cố Phó Thủ tướng Vũ Khoan (1937 – 2023), quê ở Phú Xuyên, Hà Nội) là một trong những nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao kiệt xuất, nhà chiến lược tầm vóc có ảnh hưởng vô cùng sâu rộng. Tốt nghiệp trung học tại Trường Thiếu nhi Việt Nam ở Quế Lâm (Trung Quốc) và học ngoại ngữ tại Liên Xô, ông bắt đầu bước chân vào ngành ngoại giao từ năm 1955 với vai trò là một phiên dịch viên tiếng Nga cấp cao cho Bác Hồ và nhiều vị lãnh đạo tiền bối của Đảng, Nhà nước. Nhờ tinh thần tự học bền bỉ, tư duy sắc bén và năng lực nắm bắt tình hình quốc tế vượt trội, ông đã trưởng thành qua từng vị trí công tác, lần lượt đảm nhiệm các chức vụ Cục trưởng, Trợ lý Bộ trưởng và Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao.

Trong suốt sự nghiệp đối ngoại của mình, nhà ngoại giao Vũ Khoan ghi dấu ấn đậm nét trong hầu hết các sự kiện lịch sử mang tính bước ngoặt của đất nước thời kỳ mở cửa. Ông là người trực tiếp tham gia chỉ đạo và đàm phán quá trình bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, mở rộng quan hệ với các nước ASEAN, gia nhập APEC và đặc biệt là cuộc đàm phán Hiệp định Thương mại BTA Việt - Mỹ. Năm 2000, trên cương vị Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương), bằng bản lĩnh chính trị kiên định, tư duy kinh tế hiện đại và phong cách đàm phán vừa linh hoạt vừa nguyên tắc, ông đã chèo lái thành công việc hoàn tất ký kết Hiệp định BTA, tạo ra cú hích lịch sử đưa hàng hóa Việt Nam vươn mạnh ra thị trường toàn cầu và dải đường cho việc Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Tại Kỳ họp Quốc hội khóa XI (năm 2002), đồng chí Vũ Khoan được bầu giữ chức Phó Thủ tướng Chính phủ, phụ trách lĩnh vực kinh tế đối ngoại và hội nhập quốc tế (được bầu làm Bí thư Trung ương Đảng năm 2001). Trên cương vị Phó Thủ tướng, ông đã có những chỉ đạo quyết liệt, bài bản trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Không chỉ là một nhà quản lý nhà nước xuất sắc, ông còn là một nhà diễn thuyết tài hoa, một cây bút lý luận sắc bén với phong cách nói chuyện khúc triết, hóm hỉnh, sâu sắc nhưng vô cùng giản dị, luôn sẵn sàng truyền cảm hứng và chia sẻ tri thức cho thế hệ trẻ.

Sau khi nghỉ hưu năm 2007, đồng chí Vũ Khoan vẫn tiếp tục tận tụy cống hiến kinh nghiệm, trí tuệ cho Đảng và Nhà nước qua việc tham gia tư vấn chính sách, giảng dạy, viết báo và đóng góp ý kiến tâm huyết cho các chiến lược phát triển đất nước. Đồng chí qua đời năm 2023 tại Hà Nội, hưởng thọ 86 tuổi, để lại nỗi thương tiếc sâu sắc cho đồng bào, chiến sĩ và bạn bè quốc tế. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp cách mạng và hội nhập đất nước, ông đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng – phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước, Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng nhiều Huân, Huy chương cao quý của Việt Nam và quốc tế.