VŨ NGỌC CƯƠNG

Những năm tháng quân ngũ của Vũ Ngọc Cương được lưu lại bằng những mốc thời gian ngắn gọn, nhưng phía sau đó là cả một phần tuổi trẻ gắn với vận mệnh đất nước.

Vũ Ngọc Cương sinh năm 1946, quê quán thôn Tân Xuân, xã Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Theo danh sách Chi hội, Vũ Ngọc Cương nhập ngũ năm 1968 và xuất ngũ năm 1976.

Tài liệu của Chi hội đánh dấu Vũ Ngọc Cương thuộc nhóm tham gia thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Đó là thời kỳ đất nước dồn sức cho sự nghiệp thống nhất, khi nhiều lớp thanh niên lên đường theo tiếng gọi bảo vệ Tổ quốc.

“Thời hoa lửa” không chỉ là những khoảnh khắc có tiếng súng. Đó còn là những ngày huấn luyện, trực sẵn sàng, hành quân, lao động, học tập và thực hiện vô số nhiệm vụ thầm lặng. Tài liệu chưa cho biết Vũ Ngọc Cương đảm nhiệm công việc nào, vì vậy bài viết giữ phần này ở bình diện chung thay vì dựng thêm tình tiết.

Quê hương Tân Xuân là điểm xuất phát của hành trình và cũng là nơi ký ức luôn hướng về. Với người xa nhà trong quân ngũ, hình ảnh gia đình, xóm làng và cuộc sống bình dị nơi quê nhà có ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Tuy nhiên, hồ sơ chưa có thư từ hay hồi ức cá nhân, nên những cảm xúc riêng cần được chính nhân vật hoặc thân nhân bổ sung.

Để chân dung Vũ Ngọc Cương đầy đặn hơn, gia đình có thể bổ sung nơi huấn luyện, đơn vị, địa bàn, đồng đội, nhiệm vụ, giấy khen, huân huy chương, ảnh cũ và một vài kỷ niệm sâu sắc. Những tư liệu ấy sẽ biến các mốc thời gian hiện có thành một hồi ký cá nhân giàu sức sống mà vẫn bảo đảm độ tin cậy.

Khi đặt Vũ Ngọc Cương bên cạnh những đồng đội cùng quê, ta thấy lịch sử lớn được làm nên từ nhiều cuộc đời bình dị. Mỗi người nhập ngũ một năm khác nhau, phục vụ một khoảng thời gian khác nhau, nhưng cùng để lại trong ký ức địa phương dấu ấn của một thế hệ đã từng khoác áo lính.

Mỗi cựu chiến binh là một “nhân chứng ký ức” của quê hương. Dù câu chuyện hiện chỉ bắt đầu bằng vài dòng hồ sơ, việc lưu giữ và kể lại có ý nghĩa nối thế hệ hôm nay với một thời đất nước nhiều thử thách. Trong dòng ký ức chung ấy, Vũ Ngọc Cương có một vị trí riêng, được xác lập bằng chính quãng đời quân ngũ đã ghi trong danh sách.

Ngày nay, khi nhắc lại những năm tháng đó, sự tri ân cần đi cùng sự chính xác. Không cần tô đậm bằng những chiến công chưa có căn cứ; chỉ riêng việc một người con của Tân Xuân dành những năm tuổi trẻ cho quân ngũ đã là điều đáng được ghi nhớ. Câu chuyện vì thế chọn giọng kể trang trọng, gần gũi và tôn trọng dữ liệu nguồn.

Với thế hệ hôm nay, ba mốc 1946 - 1968 - 1976 không chỉ là những con số. Chúng giúp con cháu hình dung một chặng đời: từ tuổi trẻ bước vào quân ngũ, trải qua những năm phục vụ, rồi khép lại nhiệm vụ để trở về đời thường. Đó là chiếc khung đáng quý để tiếp tục sưu tầm lịch sử gia đình và lịch sử quê hương.

Điều còn lại sau những biến động của thời cuộc là giá trị của trách nhiệm. Một người lính có thể không kể nhiều về mình, nhưng quãng đời quân ngũ vẫn là chứng tích của sự lựa chọn và bổn phận. Việc ghi lại tên tuổi Vũ Ngọc Cương trong danh sách Chi hội chính là một cách cộng đồng lưu giữ phần ký ức ấy.

Từ năm 1968 đến năm 1976 là khoảng 8 năm quân ngũ. Độ dài ấy tự nó đã nói lên một phần sự gắn bó của Vũ Ngọc Cương với màu áo lính. Có những tháng năm bình lặng, có những thời điểm căng thẳng của đất nước; hồ sơ hiện tại không kể chi tiết, nên điều có thể trân trọng chắc chắn nhất là quãng thời gian phục vụ đã được ghi nhận.

Rời Tân Xuân để bước vào quân ngũ cũng đồng nghĩa rời nếp sống quen thuộc của gia đình và làng xóm. Người lính học cách sống theo giờ giấc, chia sẻ với đồng đội, chịu đựng khó khăn và đặt nhiệm vụ chung lên trước. Những phẩm chất ấy thường theo người quân nhân rất lâu sau ngày trở về.

Sự chân thực là điều quan trọng nhất khi viết về cựu chiến binh. Vì vậy, những khoảng trống như tên đơn vị, địa bàn công tác, chức vụ, thành tích, huân huy chương hay kỷ niệm chiến trường được để nguyên là khoảng trống. Khi có thêm giấy tờ quân nhân và lời kể trực tiếp, câu chuyện của Vũ Ngọc Cương sẽ có thể được làm giàu bằng những chi tiết xác thực.

Năm 1968, Vũ Ngọc Cương khoảng 22 tuổi. Đó là tuổi mà một người trẻ thường đang vun đắp những dự định riêng, nhưng môi trường quân ngũ đặt trước họ một nhịp sống khác: kỷ luật hơn, tập thể hơn và gắn trách nhiệm cá nhân với nhiệm vụ chung. Chính bước chuyển ấy làm nên nét đặc biệt của tuổi trẻ một thế hệ.

Khi thời gian lùi xa, điều cần giữ lại là tên người, mốc năm và những ký ức chân thật. Với Vũ Ngọc Cương, câu chuyện hiện nay là bản phác thảo dựa trên hồ sơ Chi hội, chờ được bổ sung bằng lời kể của người trong cuộc để trở thành một trang hồi ký trọn vẹn.