Vũ Ngọc Nhạ
I. THÔNG TIN NHÂN CHỨNG LỊCH SỬ
Họ và tên: Vũ Ngọc Nhạ (tên thật là Vũ Xuân Nhã).
Bí danh: Hai Long (trong lưới tình báo A22).
Năm sinh – Năm mất: 1928 – 2002.
Quê quán: Xã Vũ Hội, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình.
Đơn vị: Cục Tình báo (Bộ Tổng Tham mưu).
Cấp bậc: Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.
III. NỘI DUNG CÂU CHUYỆN
1. Vỏ bọc "Người con chiên ngoan đạo"
Xuất thân trong một gia đình Công giáo, Vũ Ngọc Nhạ được tổ chức giao nhiệm vụ thâm nhập vào giới thượng lưu công giáo di cư vào Nam năm 1954. Để tạo vỏ bọc hoàn hảo, ông đã dành nhiều năm tu dưỡng, nghiên cứu sâu sắc về giáo lý và trở thành một giáo dân mẫu mực, một trí thức có tiếng vang trong giới Công giáo.
Sự hy sinh lớn lao nhất của ông, cũng giống như bà Đinh Thị Vân, chính là nỗi đau gia đình. Khi vào Nam, ông phải để lại người vợ trẻ và ba đứa con thơ ở quê nhà Thái Bình. Suốt hàng chục năm ròng rã, ông sống dưới danh nghĩa một người đàn ông độc thân hoặc có những mối quan hệ xã giao phức tạp để phục vụ công việc, chấp nhận để người thân ở miền Bắc sống trong cảnh thiếu vắng và sự hoài nghi của người đời.
2. Thâm nhập "Cung đình Sài Gòn" – Từ Ngô Đình Diệm đến Nguyễn Văn Thiệu
Bằng trí tuệ mưu lược và khả năng ứng biến tài tình, Vũ Ngọc Nhạ đã làm được điều mà lịch sử tình báo thế giới hiếm khi ghi lại: Lọt vào tầng lớp quyền lực cao nhất của đối phương.
Thời kỳ Ngô Đình Diệm: Ông trở thành người tin cẩn của linh mục Lê Hữu Từ và thông qua đó, tiếp cận được anh em Ngô Đình Diệm – Ngô Đình Nhu. Ông đóng vai trò là cầu nối giữa giới Công giáo và chính quyền, dần dần trở thành người "mưu sĩ" được họ nể trọng.
Thời kỳ Nguyễn Văn Thiệu: Sau cuộc đảo chính 1963, ông tiếp tục xây dựng mạng lưới tình báo A22. Đỉnh cao là khi ông trở thành Cố vấn cho Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Ông có văn phòng riêng trong Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo và có thể ra vào Dinh Độc Lập bất cứ lúc nào.
Kẻ thù hoàn toàn không biết rằng, những bản báo cáo chiến lược, những kế hoạch hành quân mật nhất trên bàn làm việc của Tổng thống lại được "ông cố vấn" âm thầm chuyển ra chiến khu chỉ sau vài giờ đồng hồ.
3. Vụ án "Hồ sơ A22" và bản lĩnh trong ngục tù
Năm 1969, mạng lưới A22 bị lộ do một sự cố ngoài ý muốn. Vụ án này đã làm rung chuyển chính trường Sài Gòn lúc bấy giờ vì không ai tin được những người thân cận nhất với Tổng thống lại là "Việt Cộng".
Cũng giống như bà Đinh Thị Vân, khi bị bắt, Vũ Ngọc Nhạ phải đối mặt với những cuộc thẩm vấn cân não. Tuy nhiên, thay vì im lặng, ông đã chọn cách "tấn công trực diện". Ông sử dụng chính những mối quan hệ quyền lực và sự am hiểu nội bộ của mình để khiến các điều tra viên phải nể sợ. Thậm chí, ngay cả khi bị đưa ra tòa, ông vẫn giữ thái độ hiên ngang, tự tin đến mức kẻ thù cũng phải gọi ông là "Ông cố vấn" ngay tại phiên tòa đại hình. Ông bị kết án tử hình, sau đó giảm xuống chung thân và bị đày ra Côn Đảo.
4. Trở về và cống hiến
Năm 1973, sau Hiệp định Paris, ông được trao trả và tiếp tục tham gia hoạt động tình báo cho đến ngày toàn thắng 30/4/1975. Những thông tin ông cung cấp trong giai đoạn cuối cuộc chiến đã giúp quân ta nắm chắc được tâm lý hoang mang và sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn, góp phần đưa đến chiến thắng nhanh chóng, ít đổ máu.
IV. SUY NGẪM
Cuộc đời của Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ là một thiên anh hùng ca về "cuộc chiến trong bóng tối".
Nếu bà Đinh Thị Vân cho ta thấy hình ảnh của sự kiên trung và hy sinh tột cùng của người phụ nữ, thì ông Vũ Ngọc Nhạ cho ta thấy đỉnh cao của trí tuệ và nghệ thuật "thâm nhập".
Họ có một điểm chung lớn nhất: Chấp nhận sống một cuộc đời không phải là mình. Họ phải giấu đi tình yêu gia đình, giấu đi lý tưởng cách mạng sau những lớp mặt nạ xa hoa hay lam lũ, chấp nhận bị hiểu lầm, bị khinh rẻ, thậm chí bị tuyên án tử bởi chính đồng bào mình để bảo vệ sự tồn vong của dân tộc.
Đó chính là những "anh hùng thầm lặng", những người đã dùng cả cuộc đời mình để dệt nên hai chữ Hòa bình.
