Vũ Ngọc Nhạ – Phạm Xuân Ẩn: Cuộc phối hợp ngầm giữa phòng thẩm vấn và mặt trận báo chí
Trong lịch sử tình báo chiến lược Việt Nam, vụ án mạng lưới A.22 của Vũ Ngọc Nhạ bị bóc gỡ vào năm 1969 được coi là một cơn địa chấn chính trị tại Sài Gòn. Trong bối cảnh ngột ngạt và nguy hiểm tột cùng đó, một cuộc phối hợp bảo vệ ngầm, không lời giữa Vũ Ngọc Nhạ (người đang ngồi trong phòng thẩm vấn) và Phạm Xuân Ẩn (nhà báo tài năng của tạp chí Time) đã diễn ra một cách ngoạn mục, dù hai ông tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ngăn cách đơn tuyến và không hề có một cuộc gặp gỡ nào để bàn bạc trước.
Sự phối hợp ngầm này bắt đầu từ chính bản lĩnh đối đầu của Vũ Ngọc Nhạ ngay khi bị bắt. Thay vì chọn cách im lặng hay nhận mình là người của phía bên kia, ông Nhạ đã chủ động biến phòng giam và tòa án thành một sân khấu chính trị. Ông tuyên bố bản thân không phải là gián điệp Cộng sản, mà là một nhà hoạt động vì hòa bình, vì lợi ích quốc gia và khối Công giáo, đồng thời khẳng định những việc mình làm chỉ nhằm cố vấn cho chính quyền tránh khỏi các sai lầm chiến lược. Chiến thuật "biến không thành có, biến gián điệp thành mâu thuẫn nội bộ" này của Vũ Ngọc Nhạ ngay lập tức mở đường cho Phạm Xuân Ẩn ở bên ngoài sân khấu pháp đình bắt đầu cuộc tiếp sức ngầm bằng ngòi bút.
Với tư cách là một phóng viên quốc tế uy tín, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến giới báo chí phương Tây, Phạm Xuân Ẩn đã lập tức tung ra các bài viết phân tích sắc bén về vụ án. Ông khéo léo định hướng dư luận quốc tế rằng đây không thuần túy là một vụ bắt giữ gián điệp, mà bản chất là một cuộc đấu đá quyền lực bè phái khốc liệt, một đòn triệt hạ chính trị nội bộ của các phe phái tại Sài Gòn nhằm vào nhóm cố vấn thân cận của Tổng thống. Những bài báo mang tính "trung lập" nhưng đầy sức nặng của Phạm Xuân Ẩn đã đẩy vụ án lên thành một scandal chính trị quốc tế. Áp lực từ báo chí nước ngoài buộc chính quyền Nguyễn Văn Thiệu không thể tùy tiện đem Vũ Ngọc Nhạ ra xử bắn hay tử hình bí mật tại các trại giam, mà bắt buộc phải tổ chức một phiên tòa xét xử công khai theo đúng thủ tục pháp lý. Điều này đã gián tiếp cứu mạng Vũ Ngọc Nhạ, khiến đối phương phải chùn tay và cuối cùng chỉ có thể tuyên mức án tù chung thân, đày ông ra Côn Đảo.
Không dừng lại ở việc cứu mạng đồng chí, sự phối hợp ngầm này còn tạo ra một bức bình phong hoàn hảo bảo vệ toàn bộ hệ thống tình báo miền Bắc còn lại tại Nam Việt Nam. Việc Phạm Xuân Ẩn gián tiếp phụ họa vào lập luận "A.22 chỉ là một nhóm chính trị gia đối lập bị thanh trừng" đã làm nhiễu loạn hoàn toàn các phân tích của CIA và Phủ Đặc ủy Trung ương Tình báo Sài Gòn. Khi đối phương tự mãn tin rằng họ đã hốt trọn ổ và dập tắt được cái gọi là "vụ án chính trị của thế kỷ", sự cảnh giác của cơ quan phản gián địch đột ngột chùng xuống. Sự chủ quan này của kẻ thù chính là chiếc lá chắn vô giá giúp cụm tình báo H.63 của Phạm Xuân Ẩn cũng như các mạch máu giao liên khác được an toàn, tiếp tục duy trì dòng chảy thông tin tuyệt mật từ Sài Gòn về chiến khu mà không bị rà soát dây chuyền hay bị bóc gỡ hàng loạt. Sự ăn ý đến kinh ngạc giữa một người đứng trước họng súng và một người cầm bút bắn phá từ bên ngoài đã trở thành một chương kinh điển về tình đồng chí và nghệ thuật bảo vệ ngầm trong lịch sử tình báo Việt Nam.
