Vũ Phạm Hàm

Trong lịch sử khoa cử Việt Nam, danh hiệu Thám hoa thường gắn với tài năng, học vấn và vị thế cao trong xã hội. Vũ Phạm Hàm là người đạt được vinh dự ấy nhưng lại có một tâm thế khá đặc biệt trước con đường công danh.

Sau khi đỗ Giải nguyên năm 1884, ông tiếp tục bước vào các kỳ thi cao hơn. Năm 1890, ông đạt Hội nguyên rồi đỗ Thám hoa trong kỳ thi Đình. Thành tích ấy đưa Vũ Phạm Hàm trở thành Tam nguyên và là vị Thám hoa cuối cùng của triều Nguyễn.

Con đường làm quan sau đó của ông khá thuận lợi. Ông từng giữ nhiều chức vụ, trong đó có Giáo thụ phủ Kiến Thụy, Đốc học Hà Nội và Án sát tại một số địa phương. Những vị trí ấy cho thấy triều đình đánh giá cao năng lực của ông.

Tuy nhiên, bên trong một vị quan có địa vị lại là một con người luôn mong muốn được trở về quê. Khi cha già mắc bệnh, ông từng xin được đổi về gần nhà để thuận tiện chăm sóc. Trong các sáng tác, ông nhiều lần thể hiện tâm trạng chán chường trước công danh và mong muốn tìm về cuộc sống thanh nhàn.

Những suy nghĩ ấy đặc biệt được thể hiện trong “Tập Đường thuật hoài”. Qua thơ văn, người đọc có thể nhận thấy tâm trạng của một nhà Nho đứng trước sự thay đổi của thời đại, khi nền học vấn cũ dần chịu ảnh hưởng của nền học mới.

Vũ Phạm Hàm vì thế để lại một hình ảnh khá đặc biệt: đạt tới đỉnh cao của khoa bảng nhưng không xem vinh hoa phú quý là mục tiêu cuối cùng. Với ông, cuộc sống thanh bình nơi quê nhà dường như có sức hấp dẫn hơn những hào nhoáng của chốn quan trường.