Vũ Quang Chương – người rời nhà giàn sau cùng với lá cờ Tổ quốc

Giữa tháng 12 năm 1998, bão Faith tràn qua vùng biển thuộc thềm lục địa phía Nam của Việt Nam.

Trên Nhà giàn DK1/6 tại bãi Phúc Nguyên, chín cán bộ, chiến sĩ đối mặt với những bức tường nước cao hàng chục mét. Gió giật dữ dội làm toàn bộ kết cấu thép rung chuyển. Nước biển liên tục trùm qua sàn, cuốn phăng những vật dụng không được buộc chặt.

Trong căn nhà chỉ như một chấm nhỏ giữa đại dương, Đại úy Vũ Quang Chương vẫn giữ được sự bình tĩnh của người chỉ huy.

Anh tổ chức cho đồng đội mặc áo phao, chuẩn bị phao bè và lần lượt rời nhà giàn. Khi mọi người thúc giục anh xuống trước, Chương từ chối. Chỉ huy trưởng phải là người kiểm tra cuối cùng và rời vị trí sau cùng.

Đó cũng là quyết định cuối cùng trong cuộc đời người sĩ quan 30 tuổi.

Vũ Quang Chương sinh năm 1968 tại thôn Tri Chỉ, xã Thụy Trường, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Anh ra đời trong lúc cha là ông Vũ Quang Dương chuẩn bị hành quân vào chiến trường miền Nam.

Ông Dương là chiến sĩ đặc công thuộc Đoàn 429. Sau Tết Mậu Thân năm 1968, đang ở chiến trường, ông nhận được tin người vợ ở quê đã sinh con trai đầu lòng. Phải hơn ba năm sau, khi bị thương và được đưa ra miền Bắc, người cha mới lần đầu gặp mặt con.

Tuổi thơ của Chương gắn với câu chuyện về những người thân đã hy sinh hoặc chiến đấu bảo vệ đất nước. Một người trong họ từng tham gia du kích chống Pháp và ngã xuống trong một trận càn năm 1950. Cha anh trải qua chiến trường, mang thương tích trở về. Mẹ anh vừa chăm sóc gia đình vừa tham gia du kích tại địa phương.

Sau chiến tranh, ông bà Dương sinh thêm ba người con. Do di chứng chiến trường ảnh hưởng đến sức khỏe, các em của Chương thường xuyên đau yếu. Là con cả và có sức khỏe tốt nhất, Chương sớm ý thức mình phải trở thành chỗ dựa cho cha mẹ và các em.

Năm 1990, anh tốt nghiệp Trường Sĩ quan Lục quân 1 rồi về công tác tại Vùng 4 Hải quân ở Cam Ranh. Sau đó, anh chuyển sang lực lượng DK1, làm nhiệm vụ trên những nhà giàn giữa thềm lục địa phía Nam.

Cụm Kinh tế – Khoa học – Dịch vụ DK1 được xây dựng từ năm 1989 trên các bãi cạn thuộc thềm lục địa phía Nam của Tổ quốc. Các nhà giàn vừa là nơi nghiên cứu, quan sát và hỗ trợ ngư dân, vừa là những cột mốc sống khẳng định chủ quyền biển của Việt Nam.

Cuộc sống tại đây khắc nghiệt hơn nhiều người có thể hình dung.

Phía trên là trời, phía dưới là biển sâu. Mỗi đợt công tác kéo dài nhiều tháng, cán bộ, chiến sĩ phải sống trong không gian chật hẹp, nước ngọt được sử dụng hết sức tiết kiệm, thực phẩm chủ yếu là đồ khô và đồ ướp muối. Khi biển động, tàu không thể tiếp cận, nhà giàn gần như bị cô lập hoàn toàn với đất liền.

Đối với Vũ Quang Chương, khoảng cách ấy còn gắn với nỗi lo cho gia đình.

Từ Cam Ranh trở về Thái Bình là một hành trình dài hàng nghìn kilômét. Có những lần anh mất nhiều ngày đi đường, chỉ kịp ở nhà một đêm rồi lại vội vã trở lại đơn vị cho đúng phép. Thương mẹ bị suy tim và các em thường xuyên đau yếu, Chương âm thầm dành dụm từng khoản lương, phụ cấp.

Trong một lần cha vào Cam Ranh thăm con, Chương trao cho ông số vàng ít ỏi mình đã chắt chiu. Anh đề nghị cha lên Krông Pắk, Đắk Lắk mua một mảnh rẫy, dựng nhà rồi đưa mẹ và các em vào sinh sống. Làm như vậy, gia đình vừa có đất sản xuất, vừa ở gần đơn vị để anh có điều kiện chăm sóc hơn.

Từ số tiền dành dụm của người con trai, gia đình mua được một khu vườn nhỏ và dựng căn nhà tạm. Chương vẫn chưa kịp xây cho cha mẹ một ngôi nhà chắc chắn như dự định.

Tháng 9 năm 1998, trong lần về thăm gia đình tại Đắk Lắk, anh chỉ có một thời gian ngắn ở bên cha mẹ và các em rồi tiếp tục trở lại đơn vị. Ba tháng sau, bão Faith hình thành trên biển.

Tại Nhà giàn DK1/6 Phúc Nguyên, Vũ Quang Chương cùng tám đồng đội tìm mọi cách chằng chống công trình, bảo vệ trang bị và duy trì liên lạc với sở chỉ huy. Nhưng sức gió cấp 12–13 và những đợt sóng khổng lồ liên tiếp đánh vào khiến nhà giàn dần mất khả năng chống đỡ.

Khi tình huống không thể cứu vãn, Chương ra lệnh cho bộ đội rời nhà giàn.

Anh kiểm tra để chắc chắn đồng đội đã xuống biển, sau đó đóng các cánh cửa. Người chỉ huy hiểu rằng nếu cửa để mở khi công trình sập, dòng nước xoáy qua phần rỗng của nhà giàn có thể hút những người đang nổi phía dưới vào trong kết cấu thép.

Hoàn thành việc cuối cùng ấy, Chương thu giữ những tài liệu quan trọng. Anh đến nơi cất giữ lá cờ Tổ quốc, gấp và mang lá cờ theo mình. Một số tư liệu của Hải quân còn ghi lại rằng anh mang cả chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh trước khi rời vị trí.

Nhà giàn đổ xuống giữa biển đêm.

Chương cùng đồng đội lao vào những đợt sóng đang cuộn xiết. Sáu người sau đó được cứu sống. Đại úy Vũ Quang Chương cùng Chuẩn úy Nguyễn Văn An, nhân viên cơ điện, và Chuẩn úy Lê Đức Hồng, nhân viên ra-đa, mãi mãi nằm lại giữa biển.

Vũ Quang Chương hy sinh khi chưa lập gia đình. Anh mới chỉ có lời hẹn ước với một nữ sinh viên Trường Đại học Y Thái Bình. Thi thể anh không được tìm thấy.

Trên bàn thờ người con trai tại gia đình không có hài cốt hay di vật cuối cùng. Đồng đội đã mang về một nhành san hô từ vùng biển nơi anh hy sinh. Cha mẹ Chương đặt nhành san hô ấy lên bàn thờ và xem đó như một phần máu thịt của con mình đã hóa vào thềm lục địa.

Ngày 13 tháng 12 năm 2013, đúng 15 năm sau sự kiện bi tráng, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng Đại úy, liệt sĩ Vũ Quang Chương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Anh là người đầu tiên của lực lượng DK1 được trao tặng danh hiệu cao quý này. Anh cùng hai đồng đội cũng được truy tặng Huân chương Chiến công.

Ngày nay, tại cụm Phúc Nguyên đã có những nhà giàn thế hệ mới kiên cố hơn. Những người lính tiếp tục quan sát biển, hỗ trợ ngư dân và bảo vệ chủ quyền từ những công trình thép giữa đại dương.

Mỗi khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nhà giàn, câu chuyện về người chỉ huy đã rời vị trí sau cùng lại được nhắc nhớ.

Vũ Quang Chương không hy sinh trong một trận đánh có tiếng súng. Anh ngã xuống trong cuộc chiến với cuồng phong khi làm nhiệm vụ giữ một phần lãnh thổ của Tổ quốc. Ở thời khắc có thể giành lấy cơ hội sống cho riêng mình, anh chọn kiểm tra đồng đội, đóng những cánh cửa và bảo vệ lá cờ.

Người sĩ quan ấy đã không trở về, nhưng lá cờ anh mang theo vẫn tiếp tục tung bay trên những nhà giàn giữa biển Việt Nam.