Vũ Quang Trắc — thế phục kích khóa viện binh trong chiến dịch An Lão

Cuối năm 1964, Tiểu đoàn 97 do Vũ Quang Trắc làm Tiểu đoàn trưởng, Nguyễn Trọng Dy làm Chính trị viên, nhận nhiệm vụ phục kích viện binh trong chiến dịch giải phóng An Lão, Bình Định. Đòn đánh quận lỵ sẽ buộc Tiểu khu Bình Định đưa quân lên cứu, và thành bại phụ thuộc khả năng chặn lực lượng ấy ngoài khu vực mục tiêu. Vũ Quang Trắc phải chọn địa hình đủ kín để giấu tiểu đoàn, đồng thời tạo thế khóa đầu, chặn đuôi khi đoàn xe và bộ binh lọt vào.

Từ 2 giờ đến 5 giờ sáng ngày 7-12-1964, Tiểu đoàn 409 Đặc công quân khu phối hợp Tiểu đoàn 95, Trung đoàn 2 tiến công, bao vây quận lỵ An Lão. Quân dân địa phương nổi dậy phá nhiều ấp chiến lược, hệ thống chính quyền tại chỗ rơi vào nguy cơ tan vỡ. Đúng dự kiến, lực lượng Sài Gòn kêu cứu về tiểu khu. Kế hoạch của Tiểu đoàn 97 không thể tách khỏi nhịp tiến công trong quận lỵ: ra tay sớm sẽ lộ trận địa, quá muộn để viện binh lọt qua.

Vũ Quang Trắc nghiên cứu đường cơ động, bãi đổ quân và khả năng đối phương sử dụng cả trực thăng lẫn đường bộ. Ông chia lực lượng theo các hướng, chuẩn bị hỏa lực đánh xe và tổ dự bị xử trí tình huống. Trong phục kích, mỗi chiến sĩ phải nằm yên nhiều giờ, không đun nấu, hạn chế dấu chân. Người chỉ huy cần giữ liên lạc mà không phát tín hiệu dễ bị phát hiện. Sự im lặng trước trận là một phần quan trọng không kém lúc nổ súng.

Khi viện binh vào khu vực, các bộ phận phối hợp đánh từ nhiều hướng, không cho đội hình nhanh chóng thoát khỏi trận địa. Vũ Quang Trắc trực tiếp nắm diễn biến và điều chỉnh hỏa lực theo phản ứng của đối phương. Mục tiêu không chỉ tiêu hao quân cứu viện mà phải giữ họ không thể tác động tới An Lão trong thời gian lực lượng bên trong hoàn thành nhiệm vụ. Hiệu suất chiến đấu được đo bằng cả số mục tiêu bị diệt và thời gian đối phương bị ghìm.

Chiến dịch An Lão là một trong những lần đầu trên chiến trường Khu 5 lực lượng ta tổ chức tiến công quy mô tương đối lớn, kết hợp chủ lực, đặc công và nổi dậy địa phương. Địa bàn miền núi tạo thuận lợi che giấu nhưng cũng gây khó tiếp tế. Tiểu đoàn 97 phải mang đủ đạn và lương thực vào vị trí trước giờ nổ súng, dự kiến đường rút thương binh và phương án nếu trực thăng đổ quân ngoài dự đoán. Người tiểu đoàn trưởng phải nhìn trận địa không chỉ qua mũi tên trên bản đồ mà qua khả năng của từng đại đội.

Vũ Quang Trắc tiếp tục chiến đấu hơn mười năm ở miền Nam, trưởng thành trong Sư đoàn 3 Sao Vàng. Nhiều trận do ông chỉ huy đạt hiệu suất cao ở Bình Định, nơi đối phương có hệ thống căn cứ, đường giao thông và hỏa lực mạnh. Kinh nghiệm từ An Lão được phát triển thành cách đánh viện, đánh quân cơ động và phối hợp với phong trào địa phương. Ông nổi tiếng xông xáo nhưng không xem thường công tác trinh sát.

Về sau, Vũ Quang Trắc mang quân hàm Đại tá, giữ cương vị Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân đoàn 26, Quân khu 1, được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đồng đội nhớ ông qua những quyết định cụ thể ngoài mặt trận hơn là chức vụ. Một người chỉ huy giỏi phải chịu trách nhiệm với xương máu chiến sĩ; vì vậy, ông luôn yêu cầu phương án có dự bị, có đường đưa thương binh và có cách kết thúc trận trước khi hỏa lực lớn của đối phương phát huy.

An Lão thường được nhớ qua giờ nổ súng từ 2 đến 5 sáng ngày 7-12, nhưng phía sau ba giờ ấy là nhiều ngày giữ bí mật của Tiểu đoàn 97. Vũ Quang Trắc biến phản ứng cứu viện có vẻ chủ động của đối phương thành bước đi đã nằm trong dự kiến. Đó là bản chất của nghệ thuật phục kích: không chạy theo đoàn quân đang tới, mà tạo một không gian khiến họ tự đi vào thế bất lợi. Chiến công của ông vì thế là kết quả của trí tuệ tổ chức và sự kiên nhẫn tập thể.