Vũ Quang Trắc — trận phục kích 15 xe bọc thép trên đường vào An Lão

Sáng 7-12-1964, trên con đường số 5 một bên là núi cao, một bên là sông An Lão, Tiểu đoàn trưởng Vũ Quang Trắc ra lệnh toàn đơn vị im lặng. Sáu xe bọc thép dẫn đầu một đại đội bộ binh vừa đi vừa bắn thị uy vào hai bên đường. Phía sau là lực lượng thuộc Chiến đoàn 40 với tổng cộng 15 xe bọc thép, có máy bay và pháo binh yểm trợ. Bộ đội chưa phổ biến B40, B41, chủ yếu có đạn chống tăng AT, thủ pháo, lựu đạn và chai cháy. Vũ Quang Trắc vẫn kiên nhẫn để đội hình tiến sâu; chỉ sau khi pháo chiến dịch bắn cháy ba xe đầu, ông mới ra lệnh xung phong.

Cuối năm 1964, Tiểu đoàn 97 do Vũ Quang Trắc làm Tiểu đoàn trưởng, Nguyễn Trọng Dy làm Chính trị viên, được giao phục kích quân tiếp viện để góp phần giải phóng huyện An Lão, Bình Định. Từ 2 giờ đến 5 giờ sáng 7-12, Tiểu đoàn 409 đặc công quân khu và Tiểu đoàn 95 của Trung đoàn 2 đánh, bao vây quận lỵ. Nhân dân địa phương nổi dậy phá nhiều ấp chiến lược, buộc chính quyền đối phương cầu cứu lực lượng cấp sư đoàn.

Sư đoàn 22 phải bỏ dở cuộc hành quân trên Đường 19, lập Chiến đoàn 40 gồm hai tiểu đoàn bộ binh và một chi đoàn thiết giáp, tiến theo ba hướng nam, đông, tây. Mũi nam trên Đường 5 là chủ yếu, có một tiểu đoàn cùng 15 xe bọc thép. Địa hình hẹp khiến thiết giáp khó triển khai đồng loạt nhưng cũng tạo áp lực lớn lên trận địa phục kích vì bộ đội không có nhiều vũ khí chống tăng hiện đại.

Vũ Quang Trắc chọn cách đánh dựa vào thế trận thay vì đối đầu trực diện với lớp thép. Khi sáu xe đi đầu lọt vào, pháo binh khóa những mục tiêu trước hết để chặn đường. Bộ binh từ các vị trí ngụy trang đồng loạt áp sát, dùng vũ khí gần đánh vào điểm yếu của xe và chia cắt quân đi kèm. Lệnh giữ im lặng đến phút cuối có ý nghĩa quyết định: nếu nổ súng sớm, đoàn quân có thể dừng ngoài khu vực hỏa lực đã chuẩn bị.

Trận An Lão diễn ra trong thời điểm xe bọc thép được xem là át chủ bài của quân đội Sài Gòn. Việc chặn một chiến đoàn có máy bay, pháo và thiết giáp chứng minh lực lượng tại chỗ có thể thắng phương tiện mạnh hơn bằng địa hình và hiệp đồng. Chiến công còn bảo vệ cuộc nổi dậy của dân, không cho viện binh tái chiếm quận lỵ ngay sau khi các mũi đặc công mở trận.

Vũ Quang Trắc chiến đấu hơn 10 năm ở miền Nam, nhiều trận do ông chỉ huy đạt hiệu suất cao và nổi tiếng trong Sư đoàn 3 Sao Vàng cũng như chiến trường Bình Định. Ông về sau mang quân hàm Đại tá, làm Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân đoàn 26 thuộc Quân khu 1 và được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Kinh nghiệm An Lão trở thành một ví dụ về nghệ thuật đánh viện, một phần quan trọng trong cách đánh cứ điểm.

Đánh điểm buộc đối phương đưa viện rồi phục kích trên đường đi tạo ra chuỗi hành động liên hoàn. Từ 2 giờ đến 5 giờ là giai đoạn đánh quận lỵ; tiếp đó là áp lực kêu cứu, tổ chức chiến đoàn và cuộc tiến quân trên Đường 5. Vũ Quang Trắc không chỉ điều khiển hỏa lực của tiểu đoàn mà phải hiểu phản ứng của đối phương từ trước để đặt đơn vị đúng nơi, đúng thời điểm.

Trận phục kích An Lão được nhớ bằng hình ảnh sáu xe bọc thép đi đầu bắn vung vãi nhưng không nhận thấy lực lượng đang nằm im hai bên đường. Sự im lặng ấy là sản phẩm của kỷ luật và niềm tin vào người chỉ huy. Trong điều kiện vũ khí chống tăng còn thiếu, Vũ Quang Trắc biến đoạn đường hẹp giữa núi và sông thành lợi thế. Câu chuyện cho thấy đôi khi quyết định khó nhất không phải phát lệnh tiến công, mà là giữ toàn đơn vị bình tĩnh chờ thêm vài phút để mục tiêu lọt trọn vào thế trận.