Vũ Trọng Khánh - Ba Mùa Sương Ở Lai Châu

Tôi là Vũ Trọng Khánh, sinh năm 1957.
Tôi nhập ngũ tháng 3 năm 1988, làm nhiệm vụ tại biên giới Lai Châu, và xuất ngũ tháng 3 năm 1991. Đó là quãng thời gian không còn gọi là chiến tranh lớn, nhưng cũng chưa thể gọi là yên bình trọn vẹn. Người lính chúng tôi bước vào giai đoạn giữ ổn định sau xung đột, nơi mỗi ngày trôi qua đều cần sự tỉnh táo và kỷ luật.

Khi tôi lên biên giới, cuộc chiến 1979 đã lùi xa gần một thập kỷ, nhưng dấu vết của nó vẫn còn nguyên trong rừng núi: công sự cũ, đường mòn tuần tra, những chốt gác nằm khuất trong sương. Nhiệm vụ của chúng tôi không phải là xung phong đánh lớn, mà là đứng vững ở vị trí của mình: tuần tra đường biên, giữ chốt, bảo vệ cột mốc, phối hợp với địa phương để ngăn những tình huống có thể làm căng thẳng trở lại.

Cuộc sống ở Lai Châu lúc ấy dạy người ta quen với sự lặp lại nghiêm ngặt. Sáng kiểm tra vũ khí, chiều luyện tập, đêm gác. Sương xuống rất dày, mùa đông rét cắt da, mùa mưa đường trơn như đổ mỡ. Có những ca tuần tra dài, chỉ nghe tiếng bước chân và tiếng gió lùa qua rừng. Không ồn ào, không kịch tính, nhưng chỉ cần lơ là một phút là đủ để xảy ra chuyện.

Điều khó nhất không phải là gian khổ, mà là giữ sự bình tĩnh. Ở biên giới thời điểm ấy, nhiều việc phải xử lý bằng đầu óc hơn là bằng súng. Gặp tình huống nhạy cảm, chúng tôi ưu tiên quan sát, báo cáo, phối hợp; tránh để một hành động nóng vội biến thành rắc rối lớn. Tôi hiểu rất rõ: giữ được bình tĩnh là giữ được hòa bình.

Từ 1989 đến 1990, không khí dần dịu hơn. Công việc vẫn đều đặn, kỷ luật vẫn nghiêm. Chúng tôi quen với những bữa cơm giản dị, quen với giấc ngủ chập chờn theo ca gác. Có hôm hết ca, nhìn trời sáng dần sau màn sương, tôi thấy rõ giá trị của một đêm trọn vẹn không biến cố. Với người lính gác biên giới, một đêm yên là một ngày thắng.

Đến tháng 3 năm 1991, tôi xuất ngũ. Thời điểm ấy, quan hệ hai nước dần được bình thường hóa, biên giới bước sang một giai đoạn mới. Tôi rời đơn vị, mang theo ba năm thói quen đúng giờ, cẩn trọng và trách nhiệm. Trở về đời thường, tôi làm lại mọi việc từ đầu, nhưng tinh thần của những đêm gác Lai Châu vẫn theo tôi rất lâu: làm việc gì cũng phải chắc, phải bền, phải nghĩ đến hậu quả.

Khi nhìn lại quãng 1988–1991, tôi không kể chiến công, vì chúng tôi không có những trận đánh để kể. Tôi chỉ nhớ ba mùa sương đã dạy mình một điều giản dị: có những thời điểm của lịch sử, nhiệm vụ lớn nhất của người lính là đứng yên đúng chỗ, để phía sau được yên ổn.