VŨ VĂN CẨN VÀ HỆ THỐNG BỆNH VIỆN NGẦM Ở ĐIỆN BIÊN PHỦ NĂM 1954 – ĐƯA CỨU CHỮA ĐẾN SÁT TRẬN ĐỊA

Đầu năm 1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chuẩn bị bước vào trận quyết chiến, bác sĩ Vũ Văn Cẩn, Cục trưởng Cục Quân y, được giao làm Trưởng ban Quân y Chiến dịch. Một trong những vấn đề cấp thiết đặt ra là làm thế nào cứu chữa thương binh ngay trên chiến trường, trong điều kiện máy bay và pháo binh đối phương liên tục uy hiếp các tuyến sau.

Sau khi phương châm tác chiến chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”, kế hoạch bảo đảm quân y cũng được điều chỉnh. Vũ Văn Cẩn chỉ đạo tổ chức các đội điều trị bám sát đội hình chiến đấu, đồng thời xây dựng các cơ sở phẫu thuật có khả năng chống bom pháo. (qdnd.vn)

Những công trình này được tạo nên bằng cách đào sâu vào sườn đồi, làm hầm, dùng gỗ chống đỡ rồi phủ đất lên phía trên. Chung quanh phòng mổ có các hầm dành cho thương binh, hầm thay băng, kho thuốc và những đường hào nối các khu vực. Mục tiêu là để nhân viên quân y có thể làm việc ngay cả khi pháo kích xảy ra. (qdnd.vn)

Đến đầu tháng 3-1954, những đội điều trị trên tuyến 1 cơ bản hoàn thành hệ thống hầm. Mỗi cơ sở có ít nhất một phòng mổ với hai bàn mổ; một số nơi có thêm phòng mổ dự bị. Các đơn vị quân y cấp đại đoàn, trung đoàn và tiểu đoàn cũng được bố trí trong những công trình ngầm quy mô nhỏ hơn, tạo thành mạng lưới cứu chữa nhiều tầng. (qdnd.vn)

Khi chiến dịch bắt đầu, hệ thống ấy phải hoạt động trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Thương binh được sơ cứu từ tuyến trước, chuyển qua các trạm quân y rồi đưa về các đội điều trị để phẫu thuật và điều trị. Những căn hầm vừa là nơi cứu chữa, vừa phải chống chịu sức ép của bom pháo.

Cách tổ chức này giúp quân y bám sát chiến trường, rút ngắn thời gian đưa thương binh từ trận địa về nơi phẫu thuật. Đó cũng là kết quả của những bài học mà ngành Quân y đã tích lũy qua các chiến dịch trước, đặc biệt là yêu cầu tổ chức cứu chữa theo nhiều tuyến.

Trong 56 ngày đêm Điện Biên Phủ, những căn hầm quân y không có tiếng súng trực tiếp, nhưng bên trong là một cuộc chiến khác: giành lại sự sống cho những người lính vừa rời trận địa.

Vũ Văn Cẩn sau này được nhắc đến như một trong những người đặt nền móng cho tổ chức quân y hiện đại của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hệ thống bệnh viện ngầm ở Điện Biên Phủ là một dấu ấn tiêu biểu cho cách ngành Quân y thích ứng với chiến trường và bảo đảm cứu chữa ngay dưới sức ép bom pháo.