VŨ VĂN CẨN VÀ NHỮNG BỆNH VIỆN QUÂN Y ĐẦU TIÊN Ở VIỆT BẮC – ĐƯA HỆ THỐNG CỨU CHỮA VỀ CĂN CỨ KHÁNG CHIẾN
Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn toàn quốc, việc bảo đảm cứu chữa thương binh không thể chỉ dựa vào các cơ sở ở đô thị. Quân đội phải xây dựng một hệ thống quân y có khả năng cơ động, phân tán và bám sát căn cứ kháng chiến. Trên cương vị Cục trưởng Cục Quân y từ năm 1946, bác sĩ Vũ Văn Cẩn là một trong những người tổ chức quá trình ấy.
Trong Chiến dịch Việt Bắc Thu-Đông 1947, tuyến quân y đã hình thành theo nhiều tầng. Ở phía trước có các ban quân y lưu động và quân y trung đoàn làm nhiệm vụ cấp cứu; phía sau là quân y viện của khu và các bệnh viện dân y. Thương binh nặng được chuyển dần về tuyến sau, còn thương binh nhẹ có thể điều trị tại đơn vị hoặc được nhân dân địa phương chăm sóc.
Cách tổ chức ấy phản ánh một nguyên tắc mà Vũ Văn Cẩn đặc biệt chú trọng: không chờ thương binh được đưa thật xa mới bắt đầu cứu chữa, mà phải tổ chức mạng lưới cứu chữa liên hoàn từ mặt trận về hậu phương. Đây cũng là nền tảng để ngành Quân y từng bước hoàn thiện mô hình bậc thang điều trị trong những năm sau.
Một dấu mốc quan trọng là Quân y xá Trần Quốc Toản, được thành lập ngày 27-5-1949 tại thôn Mỹ Trạng, xã Mỹ Yên, huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Cơ sở này có nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ thuộc cơ quan Bộ Quốc phòng - Tổng tư lệnh và nhân dân tại chiến khu Việt Bắc; về sau trở thành tiền thân của Bệnh viện Quân y 354.
Nhưng những bệnh viện giữa Việt Bắc không thể hoạt động nếu thiếu thuốc, cán bộ và phương tiện. Ngay từ những năm đầu, Vũ Văn Cẩn phải tổ chức đào tạo y tá, cứu thương, dược tá, đồng thời tận dụng nguồn lực tại chỗ và xây dựng các cơ sở bào chế, cung cấp thuốc cho bộ đội.
Từ những trạm quân y đơn sơ giữa núi rừng, một hệ thống cứu chữa có chiều sâu dần hình thành. Đến Điện Biên Phủ năm 1954, hệ thống ấy đã có thể tổ chức các đội điều trị và những cơ sở phẫu thuật ngay gần mặt trận.
Đó là hành trình từ những bệnh xá nhỏ giữa Việt Bắc đến một ngành Quân y đủ sức bảo đảm cho những chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến.
