VŨ VĂN HIẾU – “MÌNH SẮP CHẾT, ĐỒNG CHÍ CÒN SỐNG HÃY MẶC ĐI”

Côn Đảo, năm 1943.

Trong một phòng giam, có một người tù đang nằm giữa những người đồng chí của mình.

Cơ thể ông chỉ còn da bọc xương.

Những năm tù đày, lao động khổ sai, thiếu ăn và bệnh tật đã lấy gần hết sức lực.

Người ấy tên là Vũ Văn Hiếu.

Ông hiểu mình không còn sống được bao lâu nữa.

Nhưng điều khiến người tù ấy suy nghĩ trong những ngày cuối cùng không phải là bản thân.

Ông nhìn sang một người đồng chí đang ở bên cạnh.

Đó là Lê Duẩn.

Và rồi Vũ Văn Hiếu làm một việc rất nhỏ.

Ông cởi chiếc áo mình đang mặc.

Đưa cho đồng chí.

Chiếc áo ấy chẳng đáng giá bao nhiêu.

Cũ.

Mỏng.

Không đủ để chống lại cái khắc nghiệt của nhà tù.

Nhưng đó gần như là thứ duy nhất người tù còn có.

Vũ Văn Hiếu nói đại ý rằng mình sắp chết, người còn sống cần chiếc áo để tiếp tục chịu đựng tù đày và hoạt động cách mạng.

Một người sắp chết nhường chiếc áo cuối cùng cho người còn sống.

Câu chuyện ấy bắt đầu từ nhiều năm trước.

Vũ Văn Hiếu sinh năm 1907, trưởng thành trong những năm đất nước còn dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Ông sớm tham gia phong trào cách mạng và trở thành một trong những cán bộ hoạt động tích cực tại vùng mỏ Quảng Ninh.

Những năm ấy, đời sống của công nhân mỏ vô cùng cực nhọc.

Họ làm việc trong điều kiện nguy hiểm.

Đồng lương thấp.

Cuộc sống thiếu thốn.

Những phong trào đấu tranh của công nhân ngày càng phát triển.

Vũ Văn Hiếu hoạt động giữa chính những người công nhân ấy.

Ông tuyên truyền.

Xây dựng cơ sở.

Tổ chức lực lượng.

Những công việc ấy đều phải thực hiện bí mật.

Bởi nếu bị phát hiện, người hoạt động cách mạng có thể bị bắt ngay lập tức.

Và điều đó cuối cùng đã xảy ra.

Vũ Văn Hiếu bị thực dân Pháp bắt.

Nhà tù trở thành một phần trong cuộc đời ông.

Nhưng đối với nhiều chiến sĩ cách mạng thời ấy, nhà tù không có nghĩa là chấm dứt hoạt động.

Trong những bức tường giam giữ, họ vẫn tìm cách trao đổi lý luận.

Học tập.

Giúp đỡ nhau.

Giữ vững tổ chức.

Người này động viên người kia.

Bởi điều mà chế độ nhà tù muốn phá hủy không chỉ là cơ thể của người tù.

Họ muốn phá vỡ cả ý chí.

Vũ Văn Hiếu không khuất phục.

Sau những biến động của phong trào cách mạng, ông tiếp tục hoạt động rồi lại bị bắt.

Cuối cùng, ông bị đưa ra Côn Đảo.

Côn Đảo thời ấy được gọi bằng một cái tên khiến nhiều người khiếp sợ:

“Địa ngục trần gian.”

Biển bao quanh.

Đường trở về đất liền gần như không tồn tại đối với tù nhân.

Bên trong là lao động khổ sai.

Đòn roi.

Bệnh tật.

Thiếu ăn.

Nhiều người bước vào nhà tù khi còn khỏe mạnh nhưng chỉ sau một thời gian đã suy kiệt.

Vũ Văn Hiếu cũng vậy.

Sức khỏe ông ngày càng xấu đi.

Cơ thể gầy dần.

Bệnh tật kéo dài.

Những người đồng chí cố gắng chăm sóc nhưng trong tù họ gần như không có thuốc men.

Không có thức ăn đầy đủ.

Thậm chí một chiếc áo cũng là tài sản quý.

Và chính trong hoàn cảnh ấy, câu chuyện về chiếc áo xảy ra.

Khi biết mình khó qua khỏi, Vũ Văn Hiếu nhìn thấy đồng chí Lê Duẩn cũng đang phải chịu đựng điều kiện tù đày khắc nghiệt.

Ông nghĩ rất đơn giản:

Mình sắp không cần chiếc áo này nữa.

Người còn sống sẽ cần nó.

Ông cởi áo.

Trao cho đồng chí.

Đó không phải một hành động diễn ra giữa chiến trường.

Không có tiếng súng.

Không có tiếng hô xung phong.

Không có một trận đánh để lịch sử ghi lại bằng những con số.

Chỉ có hai người tù.

Một người sắp chết.

Một người còn phải sống.

Và một chiếc áo.

Nhưng chính sự đơn giản ấy khiến câu chuyện tồn tại rất lâu.

Bởi vào giây phút cuối cùng của cuộc đời, bản năng tự nhiên của con người thường là giữ lấy những gì còn lại cho mình.

Vũ Văn Hiếu lại nghĩ đến người khác.

Ông muốn người đồng chí còn sống có thêm một chút sức lực để tiếp tục con đường mà những người đã ngã xuống chưa đi hết.

Năm 1943, Vũ Văn Hiếu qua đời tại Côn Đảo.

Ông mới khoảng 36 tuổi.

Hai năm sau, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.

Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Vũ Văn Hiếu không được nhìn thấy ngày ấy.

Nhưng người đồng chí từng nhận chiếc áo của ông đã sống.

Lê Duẩn sau này trở thành một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của cách mạng Việt Nam và giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng trong nhiều năm.

Một người ra đi.

Một người tiếp tục.

Chiếc áo giữa nhà tù vì thế mang một ý nghĩa lớn hơn chính nó.

Nó giống như sự trao gửi trách nhiệm giữa những người đồng chí.

Tôi không thể đi tiếp nữa. Đồng chí hãy đi tiếp phần đường còn lại.

Trong lịch sử cách mạng có rất nhiều sự hy sinh lớn lao.

Có người lấy thân mình chắn đạn.

Có người ôm bom lao vào mục tiêu.

Có người hy sinh giữa biển.

Nhưng cũng có những sự hy sinh rất lặng lẽ.

Một phần cơm nhường cho đồng đội.

Một ngụm nước.

Một chỗ nằm.

Hay một chiếc áo cũ giữa nhà tù.

Vũ Văn Hiếu để lại một câu chuyện như thế.

Không dữ dội.

Nhưng càng nghĩ càng xúc động.

Bởi đến những phút cuối cùng, người chiến sĩ ấy vẫn tin rằng điều quan trọng không phải mình còn sống được bao lâu.

Điều quan trọng là người còn sống phải tiếp tục con đường chung.

Vũ Văn Hiếu mất năm 1943 giữa nhà tù Côn Đảo, khi mới khoảng 36 tuổi. Ông không để lại một chiến công gắn với tiếng súng vang dội, nhưng để lại hình ảnh một người tù trước lúc chết đã cởi chiếc áo cuối cùng trao cho đồng chí của mình. Chiếc áo ấy nhỏ bé, nhưng chứa đựng một tình đồng chí rất lớn: người đi trước chấp nhận nằm lại để người còn sống có thêm sức mạnh bước tiếp. Và có lẽ chính những sự hy sinh thầm lặng như thế đã giúp một thế hệ cách mạng vượt qua nhà tù, đòn roi và cái chết để đi đến ngày độc lập.