Vũ Xuân Thiều – “Người phi công cảm tử”

Vũ Xuân Thiều (1945–1972) là Thượng úy, phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được biết đến với trận không chiến đêm 28/12/1972, khi điều khiển máy bay MiG-21 chiến đấu với máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ trong Chiến dịch Linebacker II. Ông hy sinh ở tuổi 27 và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1994.

Từ giảng đường đến bầu trời

Vũ Xuân Thiều sinh ngày 7/2/1945 tại xã Hải An, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Ông là con thứ bảy trong một gia đình có 10 người con. Trước khi nhập ngũ, ông từng học tại Trường Trung học phổ thông Chu Văn An và Đại học Bách khoa Hà Nội.

Năm 1965, khi đang là sinh viên năm thứ ba, Vũ Xuân Thiều quyết định nhập ngũ. Sau khi được tuyển chọn vào lực lượng không quân, ông được đưa đi đào tạo phi công tại Liên Xô. Năm 1968, sau khi hoàn thành khóa huấn luyện, ông trở về nước và được biên chế về Đoàn Không quân Sao Đỏ.

Khi hy sinh, ông mang quân hàm Thượng úy, là Trung đội trưởng thuộc Đại đội 9, Trung đoàn 927, Sư đoàn 371.

Quyết tâm đánh B-52

Cuối năm 1972, Mỹ tiến hành cuộc tập kích đường không chiến lược quy mô lớn bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng và một số khu vực miền Bắc. Vũ Xuân Thiều cùng các đồng đội được giao nhiệm vụ trực chiến, đánh chặn máy bay địch.

Từ kinh nghiệm chiến đấu của các phi công đi trước, Vũ Xuân Thiều đề xuất phương án công kích ở cự ly gần để tăng khả năng tiêu diệt B-52, dù cách đánh này tiềm ẩn nguy hiểm rất lớn. Ông từng thể hiện quyết tâm rằng nếu bắn mà B-52 không rơi tại chỗ thì sẽ lao thẳng vào mục tiêu.

Trận không chiến đêm 28/12/1972

Tối 28/12/1972, khi đang trực ban chiến đấu tại sân bay dã chiến Cẩm Thủy, Vũ Xuân Thiều nhận lệnh cất cánh lúc khoảng 21 giờ 41 phút. Ông điều khiển chiếc MiG-21 tiếp cận tốp B-52 đang hoạt động trên khu vực Sơn La.

Trong điều kiện trời tối và ra-đa bị nhiễu nặng, ông vẫn tìm cách tiếp cận mục tiêu. Khi phát hiện B-52, Vũ Xuân Thiều tăng tốc bám sát và thực hiện công kích.

Theo các tư liệu phía Việt Nam, ông đã phóng tên lửa vào chiếc B-52 nhưng máy bay địch chỉ bị thương. Sau đó, ông tiếp tục công kích ở cự ly rất gần và hy sinh. Báo Quân đội nhân dân cùng các tư liệu của đồng đội cho biết tại khu vực Sơn La, lực lượng tìm kiếm phát hiện xác B-52 và xác chiếc MiG-21 của Vũ Xuân Thiều ở gần nhau; một số mảnh xác hai máy bay còn găm vào nhau.

Tuy nhiên, các tài liệu phía Mỹ được dẫn lại trong bài Wikipedia có cách ghi nhận khác về nguyên nhân chiếc MiG-21 của Vũ Xuân Thiều bị rơi và không xác nhận chiếc B-52 này bị hạ theo cách phía Việt Nam ghi nhận. Vì vậy, chi tiết về giây phút cuối cùng của trận đánh vẫn có những cách diễn giải khác nhau giữa các nguồn.

Sự hy sinh của người phi công

Vũ Xuân Thiều hy sinh ngày 28/12/1972 tại khu vực Sơn La, khi mới 27 tuổi. Sự hy sinh của ông gắn với một trong những trận không chiến ác liệt của cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc cuối năm 1972.

Trong ký ức của đồng đội, ông là một phi công có trình độ, thông minh, quyết đoán và có bản lĩnh chiến đấu. Những người từng học tập và huấn luyện cùng ông đều nhắc đến sự táo bạo, quyết liệt của Vũ Xuân Thiều trong các bài bay và huấn luyện xạ kích.

Người anh hùng của bầu trời đêm

Sau khi hy sinh, Vũ Xuân Thiều được trao Huân chương Quân công hạng Ba. Đến tháng 12/1994, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hình ảnh Vũ Xuân Thiều với chiếc MiG-21 trong trận đánh đêm 28/12/1972 đã trở thành một biểu tượng về tinh thần chiến đấu và sự hy sinh của những người lính không quân trong cuộc chiến bảo vệ miền Bắc.