Vũ Xuân Thiều – Người phi công gửi lại tuổi xuân trên bầu trời Tổ quốc

Trong lịch sử “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” tháng 12/1972, có những chiến công được làm nên bởi những người lính mà tuổi đời còn rất trẻ. Họ bước vào trận đánh với niềm tin chiến thắng, nhưng có người đã không trở về.

Vũ Xuân Thiều là một trong những người như thế.

Ông là phi công MIG-21 của Không quân Nhân dân Việt Nam, người đã bắn rơi một máy bay B-52 trong đêm 28/12/1972 và anh dũng hy sinh khi tuổi đời mới 27.

Từ giảng đường đến buồng lái MIG-21

Vũ Xuân Thiều sinh năm 1945 tại Nam Định, lớn lên tại Hà Nội. Năm 1965, khi đang là sinh viên năm thứ ba Trường Đại học Bách khoa, ông trúng tuyển đào tạo phi công.

Sau thời gian học tập, huấn luyện tại Liên Xô, năm 1968 ông trở về nước và được điều động về đơn vị chuyên bay, chiến đấu ban đêm của Không quân Nhân dân Việt Nam. Đây là lực lượng quy tụ những phi công có trình độ kỹ thuật, chiến thuật cao và bản lĩnh chiến đấu vững vàng.

Từ giảng đường đại học, người thanh niên ấy bước vào một thế giới hoàn toàn khác – nơi mỗi chuyến bay có thể là một lần đối diện với hiểm nguy.

Khi B-52 trở thành mục tiêu

Tháng 12/1972, Mỹ mở cuộc tập kích đường không chiến lược quy mô lớn bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng và một số khu vực miền Bắc.

Bầu trời miền Bắc những ngày ấy trở thành chiến trường.

Các đơn vị phòng không bước vào trạng thái chiến đấu cao nhất. Không quân Nhân dân Việt Nam cũng được giao nhiệm vụ đánh chặn máy bay Mỹ, trong đó có B-52.

Sau chiến công của Phạm Tuân đêm 27/12, nhiệm vụ đánh B-52 tiếp tục được đặt ra với các phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam.

Vũ Xuân Thiều là một trong những người nhận nhiệm vụ ấy.

Đêm 28 tháng 12 năm 1972

Tối 28/12/1972, từ sân bay dã chiến Cẩm Thủy, Thanh Hóa, Vũ Xuân Thiều nhận lệnh xuất kích.

Chiếc MIG-21 cất cánh trong đêm.

Dưới sự dẫn đường của sở chỉ huy, ông bay về hướng Sơn La để tiếp cận đội hình B-52 đang tiến vào đánh phá miền Bắc. Theo tư liệu của Quân chủng Phòng không – Không quân được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại, lúc 21 giờ 41 phút, ông được lệnh cất cánh.

Trận đánh diễn ra rất nhanh.

Vũ Xuân Thiều phát hiện mục tiêu, tiếp cận và phóng hai quả tên lửa vào chiếc B-52.

Một khối lửa lớn bùng lên.

Một chiếc B-52 đã bị bắn hạ.

Nhưng do khoảng cách công kích quá gần và tốc độ máy bay rất lớn, chiếc MIG-21 của Vũ Xuân Thiều không thể thoát khỏi vùng nổ.

Ông đã hy sinh.

“Quả tên lửa thứ ba”

Trong những câu chuyện được lưu giữ về Vũ Xuân Thiều, hình ảnh “quả tên lửa thứ ba” trở thành một cách gọi giàu sức gợi.

Hai quả tên lửa đã được phóng vào B-52.

Nhưng sau đó, chiếc MIG-21 của ông cũng lao vào vùng nổ.

Trung tướng Trần Hanh, người trực tiếp chỉ huy trận đánh, từng cho biết không có phương án tác chiến yêu cầu phi công phải lao máy bay vào B-52. Theo ông, việc Vũ Xuân Thiều trở thành “quả tên lửa thứ ba” là tình huống phát sinh do công kích ở cự ly quá gần, không thể thoát ly.

Chi tiết này rất quan trọng khi kể lại câu chuyện về Vũ Xuân Thiều.

Bởi sự hy sinh của ông không nên được mô tả đơn giản như một hành động “được giao nhiệm vụ lao máy bay vào B-52”, mà phải đặt trong bối cảnh thực tế của trận không chiến, khi ông đã bắn trúng mục tiêu ở cự ly gần và không thể thoát ly.

Một bức thư trước ngày quyết chiến

Có một chi tiết đặc biệt xúc động trong câu chuyện về Vũ Xuân Thiều.

Ngày 16/4/1972, nhiều tháng trước trận đánh cuối cùng, ông đã viết thư về gia đình.

Trong thư thể hiện quyết tâm rất rõ ràng của người phi công trước nhiệm vụ đánh B-52. Bản gốc bức thư hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Phòng không – Không quân; gia đình đã trao tặng hiện vật này cho bảo tàng vào năm 2017.

Bức thư cho thấy phía sau hình ảnh một phi công chiến đấu là một người con, một người anh, một người thanh niên đang sống giữa những năm tháng chiến tranh.

Ông biết nhiệm vụ phía trước rất nguy hiểm.

Nhưng vẫn lựa chọn bước vào trận chiến.

27 tuổi – tuổi xuân gửi lại

Vũ Xuân Thiều hy sinh khi mới 27 tuổi.

Một con người đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời đã gửi lại tuổi xuân giữa bầu trời chiến tranh.

Ông chưa kịp chứng kiến ngày đất nước thống nhất.

Chưa kịp nhìn thấy Hà Nội bước ra khỏi những năm tháng bom đạn.

Chưa kịp sống một cuộc đời bình thường của một người phi công sau chiến tranh.

Nhưng chiến công của ông đã được lịch sử ghi nhận.

Ngày 20/12/1994, liệt sĩ Vũ Xuân Thiều được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một người lính trong chiến thắng chung

Khi kể câu chuyện về Vũ Xuân Thiều, không thể tách ông khỏi những người đồng đội.

Để một chiếc MIG-21 có thể tiếp cận B-52, phía sau phi công là cả một hệ thống.

Có radar phát hiện và theo dõi mục tiêu.

Có sở chỉ huy dẫn đường.

Có những cán bộ chỉ huy đưa ra quyết định.

Có lực lượng kỹ thuật bảo đảm máy bay.

Có những người phục vụ tại sân bay dã chiến.

Và có những đồng đội luôn chờ đợi chiếc máy bay trở về.

Vũ Xuân Thiều đã hy sinh, nhưng chiến công của ông là một phần trong sức mạnh chung của Không quân Nhân dân Việt Nam và quân dân miền Bắc trong 12 ngày đêm tháng 12/1972.

Người phi công không trở về

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Hà Nội hôm nay đã hoàn toàn đổi khác.

Những con phố từng rung chuyển bởi bom đạn nay đã trở thành những tuyến đường đông đúc.

Bầu trời từng xuất hiện những tốp B-52 nay bình yên trong cuộc sống thường nhật.

Nhưng câu chuyện về Vũ Xuân Thiều vẫn còn đó.

Một người thanh niên từ giảng đường đại học bước vào quân ngũ.

Một phi công MIG-21 đối mặt với B-52.

Một trận đánh diễn ra trong đêm.

Một chiến công được xác lập.

Và một người lính đã không trở về.

Vũ Xuân Thiều – Anh hùng, liệt sĩ, người phi công đã gửi lại tuổi xuân trên bầu trời Tổ quốc – là một trong những biểu tượng đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Câu chuyện của ông không chỉ để nhắc về một trận không chiến.

Đó còn là câu chuyện về lý tưởng, trách nhiệm và sự dấn thân của một thế hệ trẻ trước vận mệnh đất nước.