Vừa bằng chiếc mũ giải phóng

Sau những tháng ngày huấn luyện khắc nghiệt, ông Giá cùng đoàn 2034 bắt đầu hành trình ròng rã 5 tháng rưỡi, đi bộ từ miền Bắc vào ngã ba Đông Dương ở Campuchia và miền Đông Nam Bộ, trên con đường Trường Sơn huyền thoại. Mỗi bước chân là một thử thách nghiệt ngã, mỗi chặng đường là một cuộc đối đầu với hiểm nguy cận kề, nhưng ý chí người lính vẫn sắt đá, bền bỉ đến lạ thường.

Khi đặt chân đến chiến trường, ông được điều về đơn vị pháo binh, Đoàn Pháo binh Biên Hòa, đoàn 75, chuyên trách pháo mặt đất tầm xa. Năm 1972, ông trực tiếp tham gia Chiến dịch Nguyễn Huệ, đánh vào thị xã An Lộc, Bình Long, thuộc sĩ 9 (công trực 9). Trong một lần cùng các anh lớn đi trinh sát địa hình, họ đã thu được chiến lợi phẩm, nhưng sau đó bị địch phát hiện: "Chúng tôi phải chuồn ngay đi, cứ đêm bò vào, sáng bò ra không cẩn thận là mất mạng như chơi", giọng ông trầm lại, như tái hiện lại từng khoảnh khắc định mệnh của sự sống còn. Những ký ức ấy, dù đã mấy mươi năm trôi qua, vẫn còn nguyên vẹn, sống động trong tâm trí ông.

Trận địa pháo trong Chiến dịch Nguyễn Huệ trở thành một dấu ấn không thể phai mờ trong cuộc đời người lính của ông: "Địch đi trinh sát phát hiện được trận địa, thế là nó rải bom phá, sau đó là bom bi, chúng tôi vội vàng nhảy xuống hầm”, giọng ông chợt run lên, như thể tiếng bom vẫn còn vang vọng đâu đây. Ông nói tiếp: "Quả bom bi là quả mẹ đẻ quả con, khi quả to rơi xuống trong đó có vô vàn những quả bom nhỏ bay tứ tung. Quả bom bi lớp thứ hai nó to bằng quả trứng ngỗng thì lúc đó tôi thấy nó lăn lăn vào cửa hầm của tôi". Thời gian dường như ngừng lại, trong hầm còn có bốn người lính khác, bốn sinh mạng đang nằm trong tay ông, nhanh như chớp, bằng bản năng sinh tồn mãnh liệt, ông vội vàng cầm quả bom hất ra và đúng lúc nó vừa bay ra thì nổ tung. "May là còn kịp”, ông thở phào, một nụ cười méo mó hiện trên khuôn mặt. Nhưng rồi, bi kịch chưa dừng lại: "Quả bom bi ở lớp thứ ba, nó lại lọt vào tay tôi, một viên bom bi nhỏ nó bằng cái viên bi xe đạp trục sau xe nhưng cũng đủ để tôi bỏ mạng”. Không một chút ngần ngại, không một giây chần chừ, ông Giá lấy ngay sợi dây cao su từ dép bộ đội, cuốn chặt vào cổ tay mình: "Vì viên bi đó nó vào người mình nó sẽ chạy theo đường cơ, chạy lung tung cơ thể là rất nguy hiểm". Sau đó, y sĩ tiểu đoàn đã phải chích để lấy viên bi ra khỏi người ông. Ký ức về sự sống còn mong manh, về bản năng sinh tồn mạnh mẽ đến khó tin của người lính ấy khiến ai nghe cũng phải lặng người, cảm phục.

Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, ông Giá đã chứng kiến biết bao mất mát, bao sự hy sinh thầm lặng. Nhưng có lẽ, nỗi đau lớn nhất, ám ảnh ông đến tận bây giờ, là sự ra đi của người đồng đội, một người đồng hương cùng đơn vị, ở xã Tây Giang, tỉnh Thái Bình.

"Anh ấy chiến đấu ở mặt trận An Lộc, Bình Long. Một mình anh ấy bị một quả pháo bắn vào người, tất cả những gì chúng tôi tìm thấy, đựng vừa đúng bằng lòng chiếc mũ giải phóng... ", giọng ông Giá nghẹn lại, lạc đi trong tiếng nấc, những giọt nước mắt lăn dài trên gò má đã in hằn dấu vết thời gian và bom đạn. “Chúng tôi đi thu lượm… chỉ có khóc và đi nhặt thịt vụn của anh ấy, ruột thì bị treo trên cây, còn lại đầu thì không thấy", cảnh tượng kinh hoàng ấy, dù đã mấy chục năm, vẫn như lưỡi dao sắc lẹm cứa vào lòng ông. Chiếc mũ giải phóng, biểu tượng của chiến thắng, của tự do, giờ đây lại trở thành vật chứa đựng nỗi đau tột cùng của sự chia ly. Nó gói ghém không chỉ phần thân thể tan nát của người lính, mà còn cả tình đồng đội thiêng liêng, bất tử. Cho đến tận bây giờ, ông vẫn giữ thói quen thắp hương cho người đồng đội đã khuất, như một lời hứa, một lời tri ân không bao giờ quên: "Lúc bấy giờ ở chiến trường, thời gian ở cùng đồng đội còn nhiều hơn gia đình, nên tôi coi anh ấy hơn cả anh ruột”.