Vua Bảo Đại — Vị Vua Cuối Cùng Của Triều Đại Phong Kiến Việt Nam
Vua Bảo Đại — Vị Vua Cuối Cùng Của Triều Đại Phong Kiến Việt Nam
Bảo Đại (1913 – 1997), tên khai sinh là Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy, là vị Hoàng đế thứ 13 và cũng là vị vua cuối cùng của triều đại nhà Nguyễn — đồng thời là hoàng đế cuối cùng trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. Cuộc đời ông chứng kiến những biến động lịch sử dữ dội nhất của dân tộc trong thế kỷ XX.
Xuất thân và giai đoạn Tây học
Vĩnh Thụy là con trai duy nhất của vua Khải Định và Hoàng Thị Cúc (Đoan Huy Hoàng thái hậu).
Năm 1922: Khi mới 9 tuổi, ông được phong làm Hoàng thái tử và được đưa sang Pháp du học để tiếp thu nền giáo dục phương Tây.
Năm 1925: Vua Khải Định băng hà, Vĩnh Thụy trở về Huế nối ngôi, lấy niên hiệu là Bảo Đại (ý nghĩa là giữ gìn sự nghiệp lớn).
Sau khi đăng quang, ông tiếp tục quay lại Pháp để hoàn thành học vấn và chính thức trở về nước cầm quyền vào năm 1932 (khi 19 tuổi).
Những nỗ lực canh tân và cuộc hôn nhân với Nam Phương Hoàng hậu
Là một vị vua trẻ tuổi được đào tạo tại Pháp, Bảo Đại mang theo khát vọng cải cách bộ máy triều đình Huế vốn đã hủ lậu:
Ông giải tán Thượng thư viện cũ, sa thải các quan lại bảo thủ (như Nguyễn Hữu Bài) và đưa các tri thức trẻ, tiến bộ vào triều đình (trong đó có Ngô Đình Diệm giữ chức Tượng thư Bộ Lại).
Cải cách hệ thống giáo dục, tư pháp và hành chính ở Trung Kỳ.
Tuy nhiên, trước sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền bảo hộ Pháp, các nỗ lực cải cách của ông nhanh chóng bị vô hiệu hóa hoặc bế tắc.
Cuộc hôn nhân lịch sử: Năm 1934, Bảo Đại kết hôn với Marie-Thérèse Nguyễn Hữu Thị Lan — một thiếu nữ Công giáo dòng dõi giàu có ở Nam Kỳ, được phong làm Nam Phương Hoàng hậu. Đây là sự kiện chấn động thời bấy giờ vì Bảo Đại đã phá bỏ nhiều quy tắc hoàng tộc (như phong Hoàng hậu ngay sau khi cưới và cam kết thực hiện chế độ một vợ một chồng).
Tuyên bố thoái vị năm 1945: "Làm dân một nước độc lập"
Sau khi Nhật đảo chính Pháp (tháng 3/1945), Bảo Đại tuyên bố hủy bỏ các hiệp ước với Pháp và thành lập Đế quốc Việt Nam do Trần Trọng Kim làm Thủ tướng.
Tháng 8 năm 1945, Phong trào Cách mạng Tháng Tám bùng nổ. Nhận thức rõ xu thế của thời đại và không muốn thấy máu đổ, Bảo Đại đã quyết định nhường bước cho chính quyền cách mạng.
Ngày 30 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn (Huế), vua Bảo Đại chính thức đọc Tờ Tuyên ngôn Thoái vị, trao lại ấn vàng và kiếm báu cho đại diện Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tại lễ thoái vị, ông đã thốt lên câu nói nổi tiếng đi vào lịch sử:
"Trẫm thà làm dân một nước độc lập, còn hơn làm vua một nước nô lệ!"
Sau khi thoái vị, ông trở thành công dân Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy và được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời làm Cố vấn tối cao cho Chính phủ Lâm thời.
