Vua Duy Tân

Vua Duy Tân (Nguyễn Phúc Vĩnh San).

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Nguyễn Phúc Vĩnh San.

Năm sinh: 1900 - Năm mất: 1945.

Sự kiện: Lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Duy Tân (1916).

Câu nói bất hủ: "Tay bẩn lấy nước mà rửa, nước bẩn lấy máu mà rửa".

CHIẾC NGAI VÀNG BỤI BẶM VÀ KHÁT VỌNG TỰ DO

Lên ngôi vua khi mới 7 tuổi giữa lúc triều đình nhà Nguyễn đã hoàn toàn nằm dưới sự thao túng của thực dân Pháp, Vua Duy Tân (Nguyễn Phúc Vĩnh San) bị coi như một con rối trên ngai vàng. Người Pháp đinh ninh rằng một cậu bé con sẽ dễ dàng ngoan ngoãn nghe lời. Nhưng họ đã lầm to. Vĩnh San mang trong mình một sự thông minh xuất chúng và một cá tính quật cường hiếm thấy.

Càng lớn, Vua Duy Tân càng nhận rõ nỗi nhục nhã của cảnh nước mất nhà tan. Ông thường xuyên tỏ thái độ lạnh nhạt, khinh bỉ với các quan lại thực dân Pháp. Có một giai thoại nổi tiếng kể rằng: Một hôm, vị vua thiếu niên đang ngồi chơi đùa trên bãi biển Cửa Tùng, tay lấm lem bùn cát. Một viên thị vệ bưng chậu nước đến mời vua rửa tay. Vua Duy Tân nhìn chậu nước, đôi mắt sâu thẳm bỗng trở nên nghiêm nghị, ông hỏi người thị vệ: "Tay dơ lấy nước mà rửa, thế nước dơ thì lấy gì mà rửa?". Viên thị vệ ấp úng không trả lời được. Vua khảng khái đáp: "Nước dơ thì phải lấy máu mà rửa!". Câu nói ấy từ miệng một cậu thiếu niên đã làm rúng động cả Hoàng thành Huế, dự báo một cơn bão táp sắp ập tới.

Năm 1916, Vua Duy Tân bí mật liên lạc với hai nhà chí sĩ yêu nước là Trần Cao Vân và Thái Phiên, quyết định phát động một cuộc khởi nghĩa vũ trang nhằm lật đổ ách thống trị của Pháp. Đêm mùng 3 tháng 5 năm 1916, vị vua 16 tuổi lặng lẽ cởi bỏ hoàng bào, mặc áo sẫm màu cải trang thành thường dân, trốn khỏi Tử Cấm Thành vô cùng canh phòng cẩn mật, lên một chiếc thuyền nhỏ trên bến Thương Bạc để hội quân cùng các chí sĩ. Ông sẵn sàng vứt bỏ ngai vàng – thứ mà nhiều kẻ thèm khát – để đổi lấy sự tự do cho dân tộc.

Đáng tiếc thay, kế hoạch khởi nghĩa bị lộ. Vua Duy Tân cùng Trần Cao Vân bị thực dân Pháp bắt giữ tại vùng núi non hiểm trở của tỉnh Quảng Nam. Tòa Khâm sứ Pháp tìm mọi cách đe dọa, dụ dỗ ông quay lại làm vị vua bù nhìn ngoan ngoãn. Nhưng Vua Duy Tân dõng dạc cự tuyệt, kiên quyết nhận toàn bộ trách nhiệm về mình để bảo vệ các đồng chí. Tức giận trước sự cứng đầu của vị vua trẻ, thực dân Pháp đã đày ông ra hòn đảo Reunion xa xôi ở Châu Phi. Tại nơi đất khách quê người, ông vẫn sống một cuộc đời thanh bạch, từ chối mọi đặc ân của chính phủ Pháp và luôn đau đáu hướng về quê hương cho đến khi tử nạn trong một vụ tai nạn máy bay bí ẩn năm 1945.

Vua Duy Tân là một hiện tượng kỳ lạ và vĩ đại của lịch sử Việt Nam. Ở độ tuổi mười lăm, mười sáu, trong khi những người bình thường đang tuổi ăn tuổi chơi, ông đã gánh trên vai nỗi đau của cả một dân tộc.

Sự lựa chọn vứt bỏ ngai vàng, chối từ cuộc sống vinh hoa phú quý để chọn con đường máu lửa, ngục tù của ông là đỉnh cao của lòng yêu nước và tự trọng. Trong những giờ ngoại khóa, tôi thường mượn câu nói "nước bẩn lấy máu mà rửa" để dạy các em học sinh: Không có thứ vàng bạc, châu báu hay quyền lực nào cao quý bằng danh dự và nền độc lập của Tổ quốc.