-Vua Hàm Nghi & Phong trào Cần Vương – Tiếng gọi cứu quốc từ núi rừng Quảng Trị

Mùa hè năm 1885, giữa bối cảnh thực dân Pháp hoàn tất việc xâm lược và áp đặt bộ máy đô hộ lên toàn bộ đất nước Việt Nam, một tiếng gọi cứu quốc vang dội từ vùng núi rừng Quảng Trị đã thắp lên ngọn lửa kháng chiến sục sôi toàn quốc: Chiếu Cần Vương của vị vua trẻ Hàm Nghi.

Đêm mùng 4 rạng sáng 5/7/1885, trước sự chèn ép và ngạo mạn ngày càng tăng của quân Pháp, Tôn Thất Thuyết – đại thần phe chủ chiến triều đình Huế – đã chủ động phát động cuộc tập kích vào Tòa Khâm sứ và đồn Mang Cá. Trận đánh không thành công, Tôn Thất Thuyết nhanh chóng đưa vị vua trẻ Hàm Nghi (mới 14 tuổi) cùng hoàng tộc rời khỏi kinh thành Huế, vượt qua vùng núi Quảng Trị để đến căn cứ Tân Sở.

Ngày 13/7/1885, tại Tân Sở, thay mặt vị vua trẻ, Tôn Thất Thuyết đã ban bố bản Chiếu Cần Vương lịch sử. Bản chiếu vạch trần dã tâm cướp nước tàn bạo của thực dân Pháp, khẳng định quyết tâm không chịu làm nô lệ và kêu gọi toàn thể các sĩ phu, văn thân cùng nhân dân cả nước đứng lên cầm súng "giúp vua cứu nước".

Chiếu Cần Vương cất lên như một mệnh lệnh trái tim, lập tức bùng cháy thành một phong trào đấu tranh vũ trang rộng lớn khắp Trung Kỳ và Bắc Kỳ. Hàng loạt các cuộc khởi nghĩa lớn nối tiếp nhau nổ ra như Khởi nghĩa Ba Đình (Thanh Hóa), Bãi Sậy (Hưng Yên), Hương Khê (Hà Tĩnh), Hùng Lĩnh... Vua Hàm Nghi chấp nhận cuộc sống gian khổ, thiếu thốn giữa núi rừng âm u, cùng các chiến sĩ áo vải nếm mật nằm gai đánh Pháp suốt hơn 3 năm.

Tháng 11/1888, do sự phản bội của tên tay sai Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị quân Pháp bắt giữ. Khi kẻ thù dụ dỗ và hỏi ông có phải là Vua Hàm Nghi không, vị vua trẻ đã thản nhiên trả lời rằng mình chỉ là một người dân thường, kiên quyết từ chối hợp tác với giặc. Thực dân Pháp sau đó đã đày ông sang Algerie (Bắc Phi). Dù sống trong cảnh lưu tày đến cuối đời, vua Hàm Nghi vẫn giữ trọn tấm lòng thủy chung với Tổ quốc, trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước kiên trung của dân tộc.