Vua Hàm Nghi – Vị vua trẻ khởi nguồn phong trào Cần Vương cứu nước
Hàm Nghi, tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, sinh năm 1871 tại kinh thành Huế dưới triều Tự Đức. Ông lên ngôi vua năm 1884, khi mới 13 tuổi, trong bối cảnh đất nước đang rơi vào vòng kiểm soát của thực dân Pháp sau các hiệp ước mà triều đình Huế buộc phải ký kết. Tuy tuổi còn rất trẻ, vua Hàm Nghi đã sớm chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tinh thần yêu nước của các đại thần trung nghĩa, đặc biệt là Tôn Thất Thuyết – người giữ vai trò phụ chính và luôn nuôi chí kháng chiến chống Pháp. Đêm mồng 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, sau khi kinh thành Huế thất thủ trong sự kiện lịch sử được biết đến là Thất thủ Kinh thành Huế 1885, Tôn Thất Thuyết đã đưa vua Hàm Nghi rời khỏi kinh thành, băng qua rừng núi hiểm trở để ra sơn phòng Tân Sở (Quảng Trị). Chính tại đây, dưới danh nghĩa của một vị vua trẻ nhưng đầy quyết tâm, Hàm Nghi đã ban xuống bản chiếu lịch sử nổi tiếng gọi là Chiếu Cần Vương 1885, kêu gọi toàn dân, văn thân và sĩ phu đứng lên giúp vua cứu nước, mở đầu cho phong trào Cần Vương lan rộng khắp Trung và Bắc Kỳ. Hình ảnh vị vua thiếu niên sống giữa rừng sâu, chịu đói rét cùng nghĩa quân, đã trở thành biểu tượng tinh thần cho lòng trung quân ái quốc của nhiều tầng lớp nhân dân, từ các lãnh tụ khởi nghĩa như Phan Đình Phùng cho đến các nghĩa sĩ địa phương khắp nơi. Tuy nhiên, sau nhiều năm bôn ba kháng chiến trong điều kiện thiếu thốn và bị truy lùng gắt gao, đến năm 1888, vua Hàm Nghi bị phản bội và rơi vào tay quân Pháp tại vùng núi Quảng Bình. Thực dân Pháp sau đó quyết định đày ông sang xứ Bắc Phi xa xôi, tại Algeria, nhằm tách ông khỏi phong trào kháng chiến trong nước. Tại nơi lưu đày, dù không còn điều kiện tham gia trực tiếp vào cuộc đấu tranh, vua Hàm Nghi vẫn giữ khí tiết của một vị vua yêu nước, sống giản dị, học hội họa và luôn hướng về quê hương Việt Nam. Ông qua đời năm 1944 tại Algeria, khép lại cuộc đời của một vị vua trẻ đã trở thành biểu tượng cho tinh thần kháng chiến buổi đầu chống thực dân Pháp. Câu chuyện về vua Hàm Nghi không chỉ là hành trình của một vị quân vương bị lưu đày, mà còn là dấu mốc lịch sử mở đầu cho phong trào Cần Vương – một trong những phong trào yêu nước tiêu biểu cuối thế kỷ XIX, thể hiện ý chí quật cường và khát vọng giành lại độc lập của dân tộc Việt Nam.
