Vua Hàm Nghi – Vị vua trẻ thà lưu đày chứ không khuất phục
Trong lịch sử Việt Nam, Hàm Nghi là vị vua trẻ có thời gian trị vì không dài, nhưng tên tuổi của ông đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và tinh thần bất khuất trước thực dân Pháp. Khi mới bước vào tuổi thiếu niên, ông đã cùng các trung thần gánh vác vận mệnh dân tộc trong một giai đoạn đầy biến động.
Nguyễn Phúc Ưng Lịch lên ngôi vua vào năm 1884, khi mới 13 tuổi, giữa lúc đất nước đang chịu sức ép nặng nề từ thực dân Pháp. Mặc dù tuổi còn rất trẻ, ông luôn lắng nghe các vị đại thần chủ chiến, đặc biệt là Tôn Thất Thuyết, và nuôi dưỡng ý chí bảo vệ độc lập của đất nước.
Đêm mùng 4 rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết chỉ huy cuộc phản công quân Pháp tại Kinh thành Huế. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt nhưng không thành công. Để tránh việc nhà vua rơi vào tay thực dân Pháp, Tôn Thất Thuyết đưa Hàm Nghi rời kinh thành, vượt qua núi rừng hiểm trở đến căn cứ Tân Sở (Quảng Trị).
Giữa núi rừng Tân Sở, ngày 13 tháng 7 năm 1885, nhân danh nhà vua, Chiếu Cần Vương được ban bố, kêu gọi toàn dân đứng lên giúp vua cứu nước.
Lời hiệu triệu ấy nhanh chóng lan tỏa khắp cả nước. Hàng loạt sĩ phu, văn thân và nhân dân đã hưởng ứng, tạo nên phong trào Cần Vương sôi nổi với các cuộc khởi nghĩa nổi tiếng như Ba Đình, Bãi Sậy, Hương Khê, Hùng Lĩnh...
Trong suốt ba năm bôn ba nơi rừng núi Quảng Trị và Hà Tĩnh, cuộc sống của vua Hàm Nghi vô cùng gian khổ. Ông phải liên tục di chuyển để tránh sự truy lùng của quân Pháp, ăn ở như nghĩa quân, chịu cảnh thiếu thốn lương thực và thuốc men.
Dù được thực dân Pháp nhiều lần tìm cách dụ dỗ quay về kinh thành để làm một vị vua bù nhìn, Hàm Nghi đều kiên quyết từ chối.
Biết không thể khuất phục bằng lời hứa hẹn, thực dân Pháp tăng cường bao vây các căn cứ kháng chiến và dùng nhiều thủ đoạn chia rẽ lực lượng.
Ngày 1 tháng 11 năm 1888, do sự phản bội của Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị quân Pháp bắt tại vùng núi Quảng Bình.
Sau khi bắt được nhà vua, thực dân Pháp hy vọng ông sẽ hợp tác để ổn định tình hình. Tuy nhiên, Hàm Nghi vẫn giữ thái độ kiên quyết, không chấp nhận làm công cụ cho chính quyền thực dân.
Thấy không thể thay đổi ý chí của ông, thực dân Pháp quyết định đày Hàm Nghi sang Algeria (Bắc Phi), thuộc địa của Pháp lúc bấy giờ.
Năm 1889, vị vua trẻ rời quê hương trên con tàu lưu đày, bắt đầu cuộc sống nơi đất khách khi mới 18 tuổi.
Ở Algeria, Hàm Nghi học hội họa, điêu khắc và xây dựng gia đình. Tuy sống xa Tổ quốc hơn nửa thế kỷ, ông vẫn luôn giữ gìn bản sắc Việt Nam và không bao giờ từ bỏ tình yêu dành cho quê hương.
Ngày 14 tháng 1 năm 1944, vua Hàm Nghi qua đời tại Alger, hưởng thọ 72 tuổi.
Mãi đến năm 2025, một phần di hài của vua Hàm Nghi đã được đưa về an táng tại Huế theo nguyện vọng của gia đình và được tổ chức trang trọng, thể hiện sự tri ân đối với vị vua yêu nước đã dành cả cuộc đời gìn giữ khí tiết dân tộc.
Cuộc đời của Hàm Nghi tuy gắn với những năm tháng lưu đày, nhưng ông mãi được lịch sử ghi nhớ là vị vua trẻ không khuất phục trước áp lực của thực dân Pháp, trở thành biểu tượng của tinh thần yêu nước và lòng tự tôn dân tộc.
