VUA HÀM NGHI – VỊ VUA YÊU NƯỚC VÀ NGỌN CỜ CỦA PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

Vua Hàm Nghi, tên húy Nguyễn Phúc Ưng Lịch, là vị Hoàng đế thứ 8 của triều Nguyễn. Ông sinh năm 1872 tại Huế, là em của vua Kiến Phúc và vua Đồng Khánh. Năm 1884, khi mới 13 tuổi, Nguyễn Phúc Ưng Lịch được Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đưa lên ngôi, lấy niên hiệu Hàm Nghi. Việc lựa chọn ông xuất phát từ chủ trương của phe chủ chiến trong triều đình Huế, bởi họ tin rằng một vị vua trẻ, chưa chịu ảnh hưởng của cuộc sống cung đình sẽ có tinh thần dân tộc và có thể cùng họ chống lại sự xâm lược của thực dân Pháp.

Trong thời gian đầu trị vì, Hàm Nghi cùng phe chủ chiến thể hiện thái độ cương quyết trước sức ép của Pháp. Đỉnh điểm là cuộc tấn công quân Pháp tại Huế vào tháng 7 năm 1885. Sau khi quân triều đình thất bại, vua Hàm Nghi rời kinh thành, bắt đầu cuộc sống lưu vong và kháng chiến. Ông được đưa qua Quảng Trị, sau đó đến Tân Sở và vùng Tuyên Hóa, Quảng Bình. Trong điều kiện vô cùng gian khổ, thiếu thốn và luôn bị quân Pháp truy đuổi, nhà vua vẫn kiên quyết chống Pháp.

Tại Tân Sở, vua Hàm Nghi tuyên hịch Cần Vương, kêu gọi sĩ phu và nhân dân đứng lên chống Pháp, giành lại độc lập. Từ đó, tên tuổi của ông trở thành biểu tượng và ngọn cờ của phong trào chống Pháp. Dù vua Đồng Khánh và các thái hậu nhiều lần kêu gọi trở về, Hàm Nghi vẫn kiên quyết từ chối. Ông từng thể hiện rõ quan điểm thà sống và chết trong rừng còn hơn trở về làm vua dưới sự kiểm soát của người Pháp.

Tháng 9 năm 1888, vua Hàm Nghi bị bắt khi mới 17 tuổi sau một cuộc vây bắt. Khi bị bắt, ông vẫn thể hiện thái độ bất khuất, không chịu khuất phục trước quân Pháp. Sau đó, thực dân Pháp đưa ông về Huế rồi quyết định đày sang Algérie. Tháng 1 năm 1889, Hàm Nghi đến Alger, bắt đầu cuộc sống lưu vong tại Bắc Phi. Dù sống xa quê hương, ông vẫn giữ nếp sống và bản sắc Việt Nam, ban đầu nhất quyết không học tiếng Pháp và luôn mặc trang phục truyền thống.

Trong thời gian sống tại Algérie, Hàm Nghi dần học tiếng Pháp và tiếp xúc với văn hóa, nghệ thuật phương Tây. Ông trở thành một nghệ sĩ hội họa, có quan hệ với một số trí thức Pháp và chịu ảnh hưởng của danh họa Paul Gauguin. Một số tác phẩm của ông được phát hiện và đưa ra đấu giá nhiều năm sau. Năm 1904, ông kết hôn với Marcelle Laloe và có ba người con: công chúa Như Mai, công chúa Như Lý và hoàng tử Minh Đức. Các con của ông đều được học hành, đạt nhiều thành tựu; đặc biệt hoàng tử Minh Đức dù từng là sĩ quan Pháp nhưng đã từ chối sang Đông Dương chiến đấu chống lại đồng bào Việt Nam.

Vua Hàm Nghi qua đời ngày 14 tháng 1 năm 1944 tại Alger, sau nhiều năm sống xa quê hương. Ông để lại những tác phẩm hội họa có giá trị, nhưng tài sản lớn nhất được nhấn mạnh trong bài viết chính là tinh thần yêu nước, ý chí độc lập và lòng tự tôn dân tộc. Cuộc đời Hàm Nghi là câu chuyện về một vị vua trẻ đã lựa chọn con đường chống ngoại xâm, chấp nhận gian khổ và lưu vong nhưng không từ bỏ tinh thần dân tộc cho đến cuối đời.