Vua Lê Thái Tổ và Điển tích Gươm Thần Thuận Thiên

Vào đầu thế kỷ XV, khi nhà Minh xâm lược và đặt ách đô hộ khắc nghiệt lên đất nước ta, lòng dân khắp nơi sục sôi oán giận. Tại vùng đất Lam Sơn (Thanh Hóa), Lê Lợi — một hào trưởng uy tín và giàu lòng yêu nước — đã đứng lên phất cờ khởi nghĩa vào xuân năm 1418, tự xưng là Bình Định Vương.  

​Những ngày đầu khởi nghĩa, nghĩa quân Lam Sơn đối mặt với vô vàn gian khổ. Quân địch đông đảo và hung hãn, trong khi nghĩa quân thiếu hụt cả về lương thực, vũ khí lẫn binh lực. Đã có những thời điểm nghĩa quân bị bao vây chặt tại núi Chí Linh, phải ăn củ rễ, thịt ngựa để cầm hơi qua ngày.  

​Theo truyền thuyết dân gian, trước ý chí kiên cường và tấm lòng vì dân vì nước của nghĩa quân, Đức Long Quân đã quyết định cho mượn gươm thần để đánh giặc. Sự kết hợp giữa lưỡi gươm do người ngư dân Lê Thận đánh bắt được dưới nước và chuôi gươm do Lê Lợi tìm thấy trên rừng đã tạo nên thanh gươm Thuận Thiên. Thanh gươm sáng quắc, khắc hai chữ "Thuận Thiên" (theo ý trời), trở thành biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết và chính nghĩa của nhân dân Đại Việt.  

​Dưới sự lãnh đạo tài tình của Lê Lợi cùng các tướng lĩnh và quân sư xuất sắc như Nguyễn Trãi, nghĩa quân Lam Sơn đã xoay chuyển thế cục. Bằng chiến lược linh hoạt "lấy đoản binh thắng trường đô hộ, lấy yếu chống mạnh", quân ta liên tiếp giành thắng lợi lớn ở Tốt Động - Chúc Động, Chi Lăng - Xương Giang, đập tan hàng vạn quân viện binh nhà Minh.  

​Năm 1427, cuộc kháng chiến thắng lợi hoàn toàn. Thay vì tiêu diệt tận gốc quân địch thất bại, Lê Lợi thể hiện lòng nhân nghĩa đại đoạ khi cấp thuyền, ngựa và lương thực cho hàng vạn hàng ngũ quân Minh rút về nước an toàn. Nguyễn Trãi sau đó đã thay lời ông soạn bản Bình Ngô Đại Cáo bất hủ, tuyên bố nền độc lập lâu dài của dân tộc.  

​Đầu năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu là Lê Thái Tổ, sáng lập nên triều đại Hậu Lê. ​Một năm sau khi lên ngôi, trong một lần ngự thuyền dạo chơi trên hồ Lục Thủy (Hà Nội ngày nay), một con Rùa Vàng lớn nổi lên mặt nước. Rùa Vàng tiến về phía thuyền vua, cất tiếng đòi lại gươm thần cho Đức Long Quân, vì đất nước đã thanh bình, nhiệm vụ cứu quốc của thanh gươm đã hoàn thành. Nhà vua mỉm cười, rút gươm trao lại cho Rùa Vàng. Rùa ngậm lấy gươm rồi lặn sâu xuống lòng nước.  

​Từ đó, hồ Lục Thủy được đổi tên thành Hồ Hoàn Kiếm (Hồ Trả Gươm) hay Hồ Gươm, trở thành biểu tượng lịch sử - văn hóa thiêng liêng về khát vọng hòa bình và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam.