Vua Minh Mạng và quyết sách mở rộng bờ cõi, củng cố chủ quyền quốc gia

Năm 1820, Hoàng tử Nguyễn Phúc Đảm lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Minh Mạng. Kế thừa sự nghiệp thống nhất đất nước từ vua cha Gia Long, vua Minh Mạng là người nổi tiếng thông minh, hiếu học, có quyết tâm cải cách mạnh mẽ và làm việc vô cùng tận tụy để xây dựng một quốc gia hùng mạnh, tự chủ.

Trong suốt 21 năm cầm quyền, ông đã thực hiện một cuộc cải cách hành chính toàn diện và quy mô bậc nhất thời phong kiến. Năm 1831 – 1832, ông xóa bỏ các tổng trấn tập quyền cũ, chia cả nước thành 30 tỉnh và 1 phủ Thừa Thiên. Hệ thống hành chính chặt chẽ này chính là nền tảng cho bản đồ địa lý và tổ chức hành chính của Việt Nam mãi về sau.

Đặc biệt, năm 1838, để thể hiện tầm vóc và vị thế tự cường của dân tộc, vua Minh Mạng đã chính thức đổi tên nước từ Gia Long đặt trước đó thành Đại Nam (có nghĩa là "Nước Nam lớn").

Không chỉ tập trung vào nội trị, vua Minh Mạng còn là người có tầm nhìn chiến lược vươn ra biển lớn. Nhận thức rõ tầm quan trọng sống còn của biển đảo đối với độc lập dân tộc, ông liên tục cắt cử các đội quân đo đạc, vẽ bản đồ, cắm mốc chủ quyền và trồng cây, xây miếu trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Mỗi năm, nhà vua đều cử các hải đội thủy binh ra khảo sát hải trình, củng cố đồn bốt bảo vệ bờ biển. Những cuốn sử thư triều Nguyễn cùng bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ được vẽ dưới thời ông là những bằng chứng lịch sử vô giá, đanh thép khẳng định chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ thế kỷ XIX.

Ngoài ra, ông cũng là người rất chú trọng phát triển y học, văn hóa, giáo dục và quốc phòng. Ông cho thành lập Thái Y Viện, khuyến khích biên soạn nhiều bộ đại thư tịch lớn và xây dựng quân đội theo hướng chính quy, trang bị hỏa lực hiện đại thời bấy giờ.