VUA PHÁ BOM GIỮA CHẢO LỬA CÒ NÒI

Trong bản hùng ca Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến những trận đánh trên các ngọn đồi Him Lam, Độc Lập, A1 hay C1. Nhưng để những trận đánh ấy có đủ đạn dược, lương thực và vũ khí, phía sau chiến trường còn có một mặt trận không kém phần khốc liệt: những con đường vận tải xuyên qua núi rừng Tây Bắc. Ở đó, thanh niên xung phong ngày đêm mở đường, san lấp hố bom, phá bom nổ chậm và bảo vệ từng chuyến xe hướng về Điện Biên. Trong số những con người gan dạ ấy có Trần Văn Cam, người được biết đến với danh hiệu “Vua phá bom”.

Trần Văn Cam sinh năm 1936, quê ở tỉnh Phú Thọ. Lớn lên trong những năm đất nước còn chìm trong chiến tranh, ông sớm chứng kiến cảnh quê hương bị quân Pháp xâm lược. Những mất mát của làng quê đã hun đúc trong người thanh niên trẻ quyết tâm góp sức đánh đuổi quân xâm lược. Năm 18 tuổi, ông gia nhập Đội Thanh niên xung phong 40 và được lựa chọn vào trung đội cảm tử chuyên làm nhiệm vụ phá bom, mở đường.

Năm 1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết liệt, Trần Văn Cam được giao làm Trung đội trưởng Trung đội phá bom, Đại đội 407, Đội 40 Thanh niên xung phong. Đơn vị của ông phụ trách khu vực Ngã ba Cò Nòi, một trong những trọng điểm giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến đường chi viện cho chiến trường Điện Biên Phủ.

Ngã ba Cò Nòi là nơi gặp nhau của những tuyến đường vận tải từ hậu phương lên Tây Bắc. Quân Pháp hiểu rõ tầm quan trọng của địa điểm này nên tập trung máy bay đánh phá dữ dội nhằm cắt đứt tuyến giao thông, ngăn không cho người và hàng hóa từ hậu phương đến được chiến trường. Cò Nòi vì thế trở thành một “túi bom”, nơi mỗi ngày những người thanh niên xung phong phải đối mặt với một cuộc chiến mới.

Bom vừa rơi xuống, đường vừa bị phá, công việc của Trần Văn Cam và đồng đội lại bắt đầu. Họ phải dò tìm bom, cắm tiêu đánh dấu, phá bom rồi nhanh chóng san lấp những hố bom để đoàn xe tiếp tục đi qua. Có những ngày trời mưa, đất nhão, đường trơn trượt; có những lúc bom đạn còn chưa ngớt nhưng những người thanh niên xung phong đã phải lao ra mặt đường.

Đó là một công việc mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Những quả bom còn sót lại sau các trận oanh kích có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Bom nổ chậm lại càng nguy hiểm bởi chúng nằm im dưới lòng đất, chờ đến khi có người hoặc phương tiện đi qua. Người phá bom phải tiếp cận chúng trong trạng thái luôn biết rằng cái chết có thể đến bất ngờ.

Nhưng Trần Văn Cam vẫn cùng đồng đội tiến lên.

Với khẩu hiệu không để huyết mạch giao thông bị tắc, những người thanh niên xung phong ở Cò Nòi luôn chạy đua với thời gian. Đường bị phá thì sửa đường. Bom xuất hiện thì phá bom. Cầu bị đánh sập thì tìm cách khôi phục. Đằng sau họ là những đoàn xe đang chờ, phía trước là chiến trường đang cần từng viên đạn, từng bao gạo, từng hòm thuốc.

Trong quá trình chiến đấu và phục vụ chiến đấu, Trần Văn Cam cùng đồng đội đã rà phá được trên 120 quả bom các loại, kịp thời giải phóng tuyến đường cho xe vận chuyển tiến về Điện Biên Phủ. Thành tích ấy khiến ông được suy tôn là một trong bốn “Vua phá bom” của Chiến dịch Điện Biên Phủ, cùng với Trịnh Văn Huyền, Cao Xuân Thọ và Nguyễn Tiến Thụ.

Nhưng phía sau con số hơn 120 quả bom là những lần đối diện với cái chết mà người ngoài khó có thể hình dung. Trong những ngày làm nhiệm vụ, đơn vị đã bốn lần làm lễ truy điệu sống trước khi ông ra trận. Có tới 11 lần ông bị bom nổ vùi lấp, nhưng sau đó vẫn được đồng đội cứu sống.

Mỗi lần thoát khỏi lưỡi hái tử thần, ông lại trở về với công việc của mình.

Có lẽ chính điều đó làm nên hình ảnh Trần Văn Cam trong ký ức đồng đội. Ông không phải một người không biết sợ hãi. Ông cũng hiểu rõ sự nguy hiểm của từng quả bom, từng trận máy bay đánh phá. Nhưng nhiệm vụ phía trước buộc ông phải bước tiếp. Khi con đường chưa thông, ông không thể rời vị trí. Khi đoàn xe còn chờ, ông và đồng đội phải tìm cách đưa con đường trở lại hoạt động.

Ở Cò Nòi, cuộc chiến giữa bom đạn và con đường diễn ra từng giờ. Quân Pháp muốn biến tuyến giao thông thành một vùng đất chết. Thanh niên xung phong lại biến những hố bom thành những đoạn đường mới. Máy bay địch đánh phá ban ngày, họ sửa đường sau mỗi trận đánh. Có khi vừa san lấp xong một đoạn đường thì bom lại trút xuống. Nhưng sau tiếng nổ, những con người ấy lại xuất hiện.

Cứ như vậy, tuyến đường vẫn được nối dài.

Đó chính là ý nghĩa lớn lao của công việc mà Trần Văn Cam cùng đồng đội đã thực hiện. Họ không trực tiếp đứng trên những cao điểm để giành giật từng mét chiến hào, nhưng công việc của họ bảo đảm cho những người lính ở phía trước có vũ khí và đạn dược để chiến đấu.

Một đoàn xe vượt qua Cò Nòi an toàn đồng nghĩa với hàng hóa tiếp tục đến mặt trận. Một quả bom được phá đồng nghĩa với một đoạn đường được mở. Một hố bom được san lấp đồng nghĩa với việc tuyến vận tải lại có thể hoạt động. Những việc tưởng như nhỏ bé ấy khi được thực hiện hàng nghìn lần đã tạo nên sức mạnh hậu cần to lớn cho Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong những ngày tháng ấy, Trần Văn Cam không chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải có sự bình tĩnh và kinh nghiệm. Phá bom là công việc đòi hỏi sự chính xác cao. Người chiến sĩ phải hiểu đặc điểm từng loại bom, phải lựa chọn cách xử lý phù hợp và phải luôn nghĩ đến sự an toàn của đồng đội. Chỉ một thao tác sai cũng có thể khiến cả nhóm gặp nguy hiểm.

Bởi vậy, “Vua phá bom” không phải là một danh xưng được tạo nên bởi sự liều lĩnh. Đó là sự kết hợp giữa lòng gan dạ, kinh nghiệm, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm. Trần Văn Cam đã biến những ngày tháng đối mặt với bom đạn thành một cuộc chiến giành lại từng mét đường cho tiền tuyến.

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, những đóng góp của ông được Nhà nước ghi nhận. Trần Văn Cam được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì và từng được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, được Người thăm hỏi, động viên và tặng Huy hiệu của Người. Ngày 23 tháng 7 năm 2014, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều đặc biệt là sau chiến tranh, Trần Văn Cam vẫn tiếp tục lao động và cống hiến. Những năm tháng bom đạn đã đi qua nhưng tinh thần của người thanh niên xung phong năm nào vẫn được ông mang theo trong cuộc sống. Đến ngày 1 tháng 2 năm 2011, ông qua đời do tuổi cao, sức yếu. Nhưng những gì ông để lại vẫn còn trong ký ức của đồng đội và trong lịch sử của tuyến đường Điện Biên năm xưa.

Ngày nay, khi đi qua những cung đường Tây Bắc, thật khó hình dung nơi đây từng là một trong những chiến trường hậu cần khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến. Những con đường đã rộng hơn, những chiếc xe hiện đại hơn, cuộc sống của người dân cũng đã đổi thay. Nhưng dưới lớp đất của thời gian vẫn còn đó ký ức về những người thanh niên xung phong từng đứng giữa bom đạn để giữ đường.

Trần Văn Cam là một trong những con người như thế.

Ông đã không cầm súng đứng trên những cứ điểm nổi tiếng, nhưng ông đã chiến đấu với bom đạn theo cách của riêng mình. Vũ khí của ông là lòng dũng cảm, là kinh nghiệm phá bom, là đôi bàn tay và ý chí không chịu khuất phục trước hiểm nguy.

Mỗi lần một quả bom được phá, một đoạn đường lại được mở. Mỗi lần một đoàn xe vượt qua Cò Nòi, sức mạnh hậu phương lại đến gần tiền tuyến hơn. Và mỗi lần Trần Văn Cam cùng đồng đội bước ra giữa những hố bom, họ lại đặt thêm một viên gạch vào con đường dẫn đến ngày chiến thắng.

Có những người anh hùng được nhớ đến bởi một trận đánh. Có những người được nhớ đến bởi một khoảnh khắc lịch sử. Còn Trần Văn Cam được nhớ đến qua hàng trăm lần đối mặt với tử thần để giữ cho con đường không bị đứt.