“Vua sốt rét” trên tuyến Trường Sơn
Trong kháng chiến chống Mỹ, bên cạnh bom đạn, sốt rét ác tính là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với bộ đội và thanh niên xung phong trên tuyến Trường Sơn. Năm 1966, bác sĩ Bùi Đại được điều vào Trường Sơn để nghiên cứu, phòng chống và điều trị sốt rét. Những người lính Trường Sơn gọi ông bằng cái tên “Vua sốt rét”, bởi ông dành nhiều năm trực tiếp đi vào những vùng dịch để tìm cách bảo vệ quân số và sức khỏe bộ đội.
Khi đến Trường Sơn, Bùi Đại chứng kiến nhiều đơn vị bị sốt rét nặng. Có thời điểm tỷ lệ mắc bệnh rất cao, nhiều chiến sĩ và thanh niên xung phong phải nằm điều trị, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hành quân và chiến đấu. Bản thân ông cũng từng mắc sốt rét khi công tác ở Sa Thầy, Tây Nguyên.
Một khó khăn lớn lúc đó là ký sinh trùng sốt rét đã xuất hiện tình trạng kháng thuốc. Tại một số chiến trường, việc điều trị bằng các thuốc thông thường không còn đạt hiệu quả như trước. Có đơn vị sau chiến đấu bị sốt rét rất nặng, tỷ lệ tái phát sau điều trị cao.
Trước tình hình đó, bác sĩ Bùi Đại trực tiếp nghiên cứu tại chiến trường và phát hiện hiện tượng ký sinh trùng sốt rét P. falciparum kháng thuốc. Ông cùng đồng nghiệp xây dựng phương pháp điều trị phối hợp thuốc. Theo Báo Quân đội nhân dân, chỉ sau khoảng hai tháng áp dụng phương pháp mới tại khu vực nghiên cứu, tỷ lệ sốt rét tái phát sau điều trị ở bộ đội giảm xuống khoảng 10%.
Điều đáng nhớ là ông không chỉ làm việc trong phòng nghiên cứu. Các tài liệu của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ghi nhận ông nhiều lần chủ động vào B2, B3, Tây Nguyên, Trường Sơn và sang Lào, trực tiếp tìm hiểu tình hình dịch bệnh, hướng dẫn bộ đội phòng bệnh và tổ chức xử lý các ổ dịch. Có lần đường cơ giới không thể vào khu vực có dịch, ông phải đi xe đạp, mang theo thuốc và những trang thiết bị tối thiểu để tiếp cận địa bàn.
Một chi tiết rất xúc động
Bùi Đại từng kể rằng công việc quân y khiến họ thường xuyên phải đi vào trước và rút ra sau. Trong hồi ức về Điện Biên Phủ, ông kể quân y thường phải ở lại cùng thương binh sau khi trận đánh kết thúc; còn trong thời chống Mỹ, ông tiếp tục nhiều lần đi vào những vùng chiến trường gian khổ để xử lý dịch bệnh.
Vì thế, câu chuyện của ông cho thấy chiến tranh không chỉ có những trận đánh bằng súng đạn. Giữ được sức khỏe và quân số cho bộ đội cũng là một nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt quan trọng.
Chi tiết đáng nhớ
“Kẻ thù” mà người thầy thuốc quân y phải đối mặt đôi khi không nhìn thấy được: đó là những con muỗi và ký sinh trùng sốt rét giữa đại ngàn Trường Sơn.
Bùi Đại và các đồng nghiệp đã biến việc nghiên cứu, phòng chống dịch bệnh thành một nhiệm vụ trực tiếp phục vụ chiến trường. Đây là một câu chuyện khá khác với những hồi ức về lái xe, đặc công, phá bom hay chiến đấu trực tiếp mà bạn đã khai thác trước đây.
Thông điệp tuyên truyền
“Không tiếng súng, vẫn là một cuộc chiến – cuộc chiến giành lại sự sống cho người lính.”
