Vùng cao nguyên đá Hà Giang những năm giữa thế kỷ XX là một nơi như thế

Ở nơi núi nối núi, mây phủ quanh năm và những bản làng của đồng bào Mông nằm rải rác giữa những triền đá, cuộc sống vốn đã nhiều gian khó lại càng trở nên chông chênh trong những năm đất nước còn phải đối mặt với chiến tranh và tình trạng phỉ hoạt động ở vùng biên giới. Trong những năm tháng ấy, một người con của đồng bào Mông đã trở thành chỗ dựa cho dân bản. Ông tên là Sùng Dúng Lù.

Sùng Dúng Lù là người dân tộc Mông, quê ở xã Vần Chải, vùng Đồng Văn, Hà Giang. Ông tham gia dân quân từ năm 1947, gắn bó với công tác xây dựng lực lượng, bảo vệ địa phương và tiễu phỉ trong những năm đất nước còn nhiều biến động. Sau này, tên tuổi ông được biết đến nhiều nhất bởi một câu chuyện đặc biệt: câu chuyện về người xã đội trưởng đã một mình bước vào hang đá để thuyết phục tên thủ lĩnh phỉ ra hàng, mang lại bình yên cho bản làng.

Nhưng để hiểu vì sao một người đàn ông bình dị lại có thể đưa ra một quyết định tưởng chừng phi thường như thế, phải trở về với vùng đất đã sinh ra ông, với những năm tháng mà giữa núi rừng, lòng tin của con người đôi khi còn quý giá hơn cả một khẩu súng, và sự bình yên của một bản làng có thể phụ thuộc vào lòng dũng cảm của một người.

Sùng Dúng Lù sinh ra khi vùng cao nguyên đá còn vô cùng heo hút. Những con đường nhỏ quanh co men theo sườn núi, mùa đông gió lạnh tràn về từ những dãy đá cao, còn mùa mưa, những lối đi quen thuộc có khi chỉ sau một đêm đã bị đất đá và nước lũ chia cắt.

Người Mông ở Vần Chải sống dựa vào núi rừng, vào những thửa nương nhỏ và sự chịu thương chịu khó được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Một đứa trẻ sinh ra ở đây từ rất sớm đã biết rằng cuộc sống không dễ dàng. Muốn có hạt ngô, phải vượt qua những ngày nắng gắt. Muốn có một mùa vụ tốt, phải chống chọi với mưa đá, với hạn hán và cả những bất trắc của thiên nhiên.