vùng đất lửa" tràn ngập bom đạn và chất độc hóa học – có một người con gái Hà Nội mảnh mai nhưng mang trong mình một trái tim quả cảm và nhân hậu vô bờ bến: Bác sĩ, Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.
iữa những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tại chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi) – nơi được mệnh danh là "vùng đất lửa" tràn ngập bom đạn và chất độc hóa học – có một người con gái Hà Nội mảnh mai nhưng mang trong mình một trái tim quả cảm và nhân hậu vô bờ bến: Bác sĩ, Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.
1. Từ nữ sinh Hà Thành đến chiến trường miền Nam
Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội trong một gia đình tri thức ngành y. Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn gay go nhất, người nữ bác sĩ trẻ 24 tuổi ấy đã xung phong gác lại cuộc sống bình yên nơi thủ đô để lên đường vào Nam chiến đấu.
Sau chuyến đi bộ ròng rã suốt nhiều tháng trời dọc theo dãy Trường Sơn hùng vĩ, chị được phân công về công tác tại Bệnh xá huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Đây là một bệnh xá dã chiến nằm sâu trong vùng căn cứ núi rừng, nơi trực tiếp tiếp nhận, cứu chữa cho hàng ngàn thương bệnh binh từ các trận đánh ác liệt.
2. Những ngày tháng nơi "vực thẳm lửa đạn"
Tại Bệnh xá Đức Phổ, điều kiện y tế thiếu thốn đến tận cùng. Thiếu thuốc mê, thiếu dụng cụ phẫu thuật, thiếu cả lương thực, nhưng dòng thương binh từ mặt trận chuyển về thì chưa bao giờ dứt.
Bác sĩ Đặng Thùy Trâm vừa là người lãnh đạo bệnh xá, vừa là người mổ chính, kiêm luôn vai trò y tá, người mẹ, người chị chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ cho chiến sĩ. Chị đã trải qua những cuộc phẫu thuật dưới ánh đèn dầu tù mờ, giữa tiếng bom B-52 rung chuyển núi rừng, mổ cho đồng đội mà không có lấy một giọt thuốc tê, chỉ biết nắm chặt tay thương binh và nói: "Cố lên em, vì miền Nam, vì Tổ quốc!".
Những đêm không ngủ sau các ca mổ căng thẳng, dưới ánh đèn dầu leo lét, chị nén nỗi đau xát muối vào lòng và gửi gắm những tâm sự, trăn trở vào những dòng nhật ký. Chị viết về tình yêu quê hương, về nỗi nhớ Hà Nội, nhớ mẹ, và đặc biệt là tình thương bao la dành cho các chiến sĩ:
"Đời phải trải qua bão tố nhưng không được cúi đầu trước bão tố... Chỉ có tình thương yêu đồng chí, tình yêu Tổ quốc mới giúp mình vượt qua tất cả."
3. Trận chiến cuối cùng và sự hy sinh anh dũng
Tháng 6 năm 1970, quân Mỹ mở cuộc càn quét lớn nhằm tiêu diệt căn cứ và bệnh xá Đức Phổ. Bệnh xá bị bao vây chặt chẽ từ nhiều phía.
Để bảo vệ tính mạng cho các thương bệnh binh, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã chỉ huy lực lượng y bác sĩ khẩn trương sơ tán toàn bộ thương binh sâu vào rừng núi an toàn. Sau khi thương binh đã rút hết, chị cùng 5 đồng chí ở lại trực tiếp bảo vệ bệnh xá và thu dọn tài liệu.
Sáng ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một đợt tập kích bất ngờ của biệt kích Mỹ, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã dũng cảm cầm súng ngắn chiến đấu đến viên đạn cuối cùng để thu hút họng súng kẻ thù về phía mình, tạo thời gian cho đồng đội rút lui.
Chị đã anh dũng hy sinh giữa rừng núi Đức Phổ khi mới tròn 28 tuổi.
4. Hành trình kỳ diệu của cuốn nhật ký
Sau khi chị ngã xuống, một người lính Mỹ tên là Frederic Whitehurst đã nhặt được hai cuốn nhật ký đẫm máu của chị. Ông định đốt nó đi, nhưng người phiên dịch phía bên kia chiến tuyến – Nguyễn Trung Hiếu – đã ngăn lại bằng một câu nói đi vào lịch sử:
"Đừng đốt! Bản thân nó đã có lửa rồi!"
Frederic Whitehurst đã giữ gìn hai cuốn nhật ký ấy suốt 35 năm như một kỷ vật thiêng liêng. Năm 2005, nhờ sự giúp đỡ của các nhà khoa học và nhà báo, hai cuốn nhật ký đã được trao trả lại cho gia đình Bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại Hà Nội và được xuất bản thành cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm.
Di sản còn mãi
Cuốn nhật ký ngay khi ra mắt đã tạo nên một làn sóng lay động hàng triệu trái tim không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới, trở thành ngọn lửa truyền cảm hứng mãnh liệt về lý sống, lòng yêu nước và tình nhân ái cho thế hệ trẻ.
Năm 2006, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Bệnh xá Đặng Thùy Trâm đã được xây dựng khang trang ngay tại mảnh đất Đức Phổ (Quảng Ngãi) để tiếp tục nhiệm vụ chữa bệnh cứu người mà chị còn dang dở.
Hình ảnh người nữ bác sĩ Hà Thành kiên cường, giàu lòng nhân ái, ngã xuống giữa chiến trường miền Nam mãi mãi là tượng đài bất tử về tâm hồn và khí tiết của thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước.
