VƯƠNG THỪA VŨ VÀ ĐẠI ĐOÀN 308 – NGÀY RA ĐỜI CỦA “QUẢ ĐẤM THÉP” ĐẦU TIÊN

Thời kỳ: 1948–1950, trọng tâm là quá trình hình thành Đại đoàn 308 và những trận đánh đầu tiên.
1. Khi chiến tranh đòi hỏi một kiểu quân đội mới

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, lực lượng vũ trang Việt Nam chủ yếu dựa vào chiến tranh du kích và những đơn vị địa phương, bộ đội chủ lực quy mô còn hạn chế.

Nhưng sau các chiến dịch Việt Bắc 1947, Sông Lô, Sông Thao và những hoạt động quân sự tiếp theo, yêu cầu chiến trường đã thay đổi.

Quân đội cần những đơn vị có khả năng tập trung lực lượng, cơ động trên phạm vi rộng và đánh những trận lớn hơn.

Từ giữa năm 1949, Bộ Tổng Tư lệnh chủ trương rút các đại đội độc lập về xây dựng những trung đoàn, đại đoàn chủ lực. Đây là một bước phát triển về tổ chức lực lượng, song song với việc đẩy mạnh huấn luyện và chuẩn hóa bộ đội.

Ngày 28-8-1949, Đại đoàn 308 ra đời.

Đó không đơn giản là việc ghép một số đơn vị lại thành một tổ chức lớn.

Nó phản ánh một giai đoạn mới của cuộc kháng chiến:

quân đội Việt Nam bắt đầu xây dựng những lực lượng chủ lực có khả năng tác chiến tập trung ở quy mô ngày càng lớn.

2. Ngày 28-8-1949 tại Đồn Đu

Địa điểm được chọn để thành lập Đại đoàn 308 là thị trấn Đồn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Ngày hôm ấy, một đơn vị đặc biệt ra đời.

Đó là đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi đó là Tổng Tư lệnh, đọc Nhật lệnh giao nhiệm vụ cho Đại đoàn.

Tinh thần của Nhật lệnh được QĐND ghi lại là Đại đoàn phải cùng các binh đoàn chủ lực khác “đi tiên phong trên con đường tiêu diệt sinh lực địch, trên con đường chính quy hóa”. Sau đó, Võ Nguyên Giáp trực tiếp trao lá cờ “Chiến thắng” cho Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ.

Hai chữ “Quân Tiên phong” từ đó gắn với Đại đoàn 308.

Nhưng phía sau một buổi lễ là một nhiệm vụ rất nặng nề.

Một đơn vị mới không thể trở thành lực lượng chủ lực chỉ bằng một quyết định thành lập.

Nó phải có tổ chức.

Có cán bộ.

Có chiến sĩ.

Có hệ thống chỉ huy.

Có khả năng cơ động và chiến đấu.

Và tất cả những thứ đó phải được xây dựng gần như cùng lúc.

Người được giao trực tiếp gánh nhiệm vụ ấy là Vương Thừa Vũ.

Ảnh chân dung Vương Thừa Vũ và tư liệu về Đại đoàn 308; ảnh lễ thành lập được sử dụng như tư liệu lịch sử về sự kiện.

3. Người vừa bước ra khỏi chiến trường Hà Nội

Việc giao Vương Thừa Vũ chỉ huy Đại đoàn 308 không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên.

Ông đã có kinh nghiệm chỉ huy lực lượng vũ trang từ những năm đầu cách mạng.

Đặc biệt, ông từng là Khu trưởng Khu 11, trực tiếp chỉ huy quân dân Hà Nội trong 60 ngày đêm cuối năm 1946 – đầu năm 1947.

Sau khi rời Thủ đô, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quân sự trên các chiến trường.

Những kinh nghiệm ấy rất phù hợp với một đơn vị đang cần được tổ chức thành lực lượng chủ lực cơ động.

Nhưng Đại đoàn 308 đặt ra một bài toán mới.

Nếu ở Hà Nội năm 1946, Vương Thừa Vũ phải tổ chức lực lượng chiến đấu trong từng khu phố, thì năm 1949 ông phải làm điều ngược lại:

tập hợp những đơn vị chiến đấu khác nhau thành một lực lượng thống nhất có khả năng đánh lớn.

Đó là một bước chuyển quan trọng trong chính con đường quân sự của ông.

Ảnh tư liệu về Vương Thừa Vũ và lực lượng vũ trang Hà Nội trước khi ông được giao chỉ huy Đại đoàn 308.

4. “Vốn liếng” của một đại đoàn

Một trong những khó khăn đầu tiên là tổ chức biên chế.

Theo Báo Quân đội nhân dân, sau chưa đầy một tháng thành lập, dưới sự chỉ huy của Vương Thừa Vũ, tổ chức và biên chế cơ bản của Đại đoàn 308 đã được hình thành.

Hai trung đoàn bộ binh 102 và 88, cùng một số tiểu đoàn của các liên khu, được tập trung làm lực lượng nòng cốt ban đầu.

Đó chính là thứ mà tư liệu QĐND gọi là “vốn liếng” để xây dựng “quả đấm thép” đầu tiên.

Những người lính trong các đơn vị ấy không phải những người mới bước vào chiến tranh.

Họ đến từ những đơn vị đã trải qua chiến đấu.

Họ mang theo kinh nghiệm, truyền thống và những bài học được trả giá bằng máu.

Nhưng khi bước vào Đại đoàn 308, họ phải học cách chiến đấu với tư cách một lực lượng lớn hơn.

Một trung đoàn có nhiệm vụ khác một tiểu đoàn.

Một đại đoàn càng đòi hỏi khả năng phối hợp ở quy mô rộng hơn nhiều.

Vì vậy, việc thành lập 308 thực chất là một quá trình tổ chức lại sức mạnh đã có thành sức mạnh tập trung.

Ảnh tư liệu về các đơn vị tiền thân và lực lượng Đại đoàn 308; một số ảnh được chụp ở những thời điểm khác nhau trong kháng chiến.

5. Từ những đơn vị riêng lẻ thành một tập thể

Một đại đoàn không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh của người chỉ huy.

Vương Thừa Vũ phải xây dựng sự thống nhất giữa những đơn vị có lịch sử và đặc điểm khác nhau.

QĐND ghi nhận ông luôn chú trọng xây dựng Đại đoàn thành một tập thể đoàn kết, thống nhất, được mô tả bằng hình ảnh “vạn người một ý chí”.

Điều này đặc biệt quan trọng trong một đơn vị chủ lực.

Bởi khi chiến đấu ở quy mô lớn, từng trung đoàn không thể hành động hoàn toàn độc lập.

Mệnh lệnh phải được truyền đạt thống nhất.

Các đơn vị phải hiểu nhiệm vụ chung.

Cán bộ phải phối hợp.

Bộ đội phải giữ được khả năng cơ động và chiến đấu trong những điều kiện rất khác nhau.

Những điều tưởng như thuộc về tổ chức hành chính ấy lại chính là nền móng để Đại đoàn có thể bước vào những chiến dịch lớn sau này.

Ảnh tư liệu về huấn luyện và sinh hoạt của bộ đội 308 trong thời kỳ kháng chiến.

6. Đại đoàn vừa thành lập đã bước vào chiến đấu

Điều đặc biệt của Đại đoàn 308 là họ không có nhiều thời gian để “đứng yên” xây dựng.

Sau lễ thành lập, những đơn vị thuộc Đại đoàn nhanh chóng tham gia chiến đấu.

Theo tư liệu QĐND, ngay ngày 29-8-1949, Tiểu đoàn 29 đã chiến đấu ở khu vực Núi Đanh – Hữu Thủ, Vĩnh Yên.

Sau đó là những trận đánh tại Lai Sơn, Thanh Vân, Đạo Tú.

Trên Đường số 4, ngày 3-9-1949, Tiểu đoàn 23 tổ chức phục kích tại đèo Lũng Phầy, phá hủy 86 xe cơ giới và diệt, bắt hơn 200 quân đối phương theo thống kê được QĐND dẫn lại. Sau trận này, đơn vị mang danh hiệu “Tiểu đoàn Lũng Phầy”.

Những trận đánh đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi chúng cho thấy Đại đoàn 308 không chỉ tồn tại trên giấy tờ.

Nó bắt đầu chứng minh khả năng chiến đấu ngay trong những ngày đầu.

Và cũng từ những trận đánh ấy, cán bộ, chiến sĩ tiếp tục tích lũy kinh nghiệm để chuẩn bị cho những chiến dịch lớn hơn.

7. Từ “Quân Tiên phong” đến chiến trường lớn

Đại đoàn 308 tiếp tục được củng cố.

Đến gần Chiến dịch Biên giới năm 1950, Bộ điều thêm Trung đoàn 36 của Liên khu Việt Bắc về Đại đoàn, đưa 308 lên đủ biên chế ba trung đoàn bộ binh.

Từ đây, Đại đoàn có một tổ chức ngày càng hoàn chỉnh hơn.

Và chiến trường cũng ngày càng lớn hơn.

Trong kháng chiến chống Pháp, 308 lần lượt tham gia nhiều chiến dịch quan trọng: Biên giới, Trung Du, Đường số 18, Hà – Nam – Ninh, Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào và cuối cùng là Điện Biên Phủ.

Nhưng tất cả những chiến công ấy đều bắt đầu từ một ngày tháng Tám năm 1949.

Một lá cờ được trao.

Một đại đoàn được thành lập.

Và một người chỉ huy nhận nhiệm vụ xây dựng lực lượng ấy từ những đơn vị vừa chiến đấu vừa trưởng thành.

Ảnh tư liệu về Đại đoàn 308 trong các chiến dịch tiếp theo; dùng để minh họa quá trình trưởng thành của đơn vị.

8. “Quả đấm thép” được hình thành như thế nào?

Gọi Đại đoàn 308 là “quả đấm thép” không có nghĩa sức mạnh ấy xuất hiện ngay trong ngày thành lập.

Nó được tạo nên từng bước.

Từ những trung đoàn đã có kinh nghiệm chiến đấu.

Từ việc thống nhất tổ chức.

Từ công tác huấn luyện.

Từ những trận đánh liên tiếp.

Từ những cán bộ học cách chỉ huy lực lượng ngày càng lớn.

Và từ những người lính đã trải qua chiến đấu, hy sinh và trưởng thành cùng đơn vị.

Bộ Quốc phòng đánh giá việc thành lập Đại đoàn 308 tháng 8-1949, tiếp đó là các đại đoàn 304, 312, 316, 320, 325 và Đại đoàn Công – Pháo 351, đã đánh dấu bước phát triển về quy mô tổ chức của bộ đội chủ lực.

Vì vậy, lịch sử Đại đoàn 308 không chỉ là lịch sử của một đơn vị.

Nó còn phản ánh một bước chuyển của cả Quân đội nhân dân Việt Nam:

từ một lực lượng chủ yếu tiến hành chiến tranh du kích sang một quân đội ngày càng có khả năng tổ chức các lực lượng chủ lực quy mô lớn và tác chiến hiệp đồng.

Vương Thừa Vũ đứng ở ngay điểm chuyển tiếp ấy.

Ảnh tư liệu Vương Thừa Vũ và Đại đoàn 308 qua các thời kỳ.

9. Một người chỉ huy và một đơn vị đi cùng nhau suốt một chặng đường

Vương Thừa Vũ không chỉ là Đại đoàn trưởng trong một ngày thành lập.

Ông cùng Đại đoàn 308 trải qua những năm tháng đầu tiên đầy thử thách.

Từ Đồn Đu, Đại đoàn bước ra các chiến trường.

Từ những trận đánh đầu tiên, đơn vị dần trưởng thành.

Từ ba trung đoàn, lực lượng ngày càng được củng cố.

Và vài năm sau, chính Đại đoàn ấy sẽ có mặt tại những chiến trường lớn nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Đến năm 1954, 308 tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau chiến thắng, chính đơn vị này lại được giao nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô.

Ngày 10-10-1954, người từng chỉ huy Hà Nội trong 60 ngày đêm năm 1946 lại trở về thành phố với tư cách người chỉ huy Đại đoàn 308.

Đó là một hành trình đặc biệt.

Nhưng câu chuyện ấy chỉ có thể bắt đầu từ ngày 28-8-1949, tại Đồn Đu.

Ảnh tư liệu Đại đoàn 308 trong ngày tiếp quản Thủ đô năm 1954.

KẾT

Ngày 28-8-1949, tại một địa danh thuộc Thái Nguyên, một đại đoàn được thành lập.

Không có những điều kiện vật chất của một quân đội hiện đại.

Không có một hệ thống hậu cần hoàn chỉnh.

Không có những năm tháng dài để chuẩn bị.

Nhưng có những người lính đã trưởng thành qua chiến đấu.

Có những cán bộ đã được thử thách trong những năm đầu kháng chiến.

Và có một người chỉ huy được giao nhiệm vụ biến những lực lượng ấy thành một tập thể thống nhất.

Đó là Vương Thừa Vũ.

Đại đoàn 308 sau này đi qua Biên giới, Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào, Điện Biên Phủ và trở về Hà Nội.

Nhưng trước khi có tất cả những chiến công ấy, đã có một ngày đầu tiên.

Ngày lá cờ “Chiến thắng” được trao cho người Đại đoàn trưởng.

Ngày một lực lượng chủ lực mới chính thức đứng vào đội hình Quân đội nhân dân Việt Nam.

Và ngày những người lính ấy bắt đầu mang cái tên “Quân Tiên phong”.

Lịch sử đôi khi được nhớ bằng những chiến thắng lớn.

Nhưng phía sau một chiến thắng luôn có một ngày bắt đầu.

Với Đại đoàn 308, ngày ấy là 28-8-1949.

Và với Vương Thừa Vũ, đó là ngày ông bắt đầu một chặng đường mới: từ người chỉ huy chiến trường Hà Nội trở thành người xây dựng và dẫn dắt đại đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội Việt Nam.

Để rồi năm năm sau, chính “Quân Tiên phong” ấy lại cùng ông trở về Hà Nội.

Một vòng tròn lịch sử khép lại – từ những chiến lũy của Thủ đô năm 1946 đến đoàn quân chiến thắng trở về năm 1954.