Vượt qua sự theo dõi gắt gao

Sài Gòn những năm ấy không chỉ có tiếng xe điện và ánh đèn phố thị. Ẩn dưới nhịp sống tưởng như bình thường là một mạng lưới theo dõi dày đặc. Những người hoạt động bí mật luôn phải sống trong cảm giác có thể bị quan sát bất cứ lúc nào.

Nguyễn Thị Bình hiểu điều đó hơn ai hết.

Một buổi sáng, khi vừa rời trường học, cô cảm thấy có điều gì đó khác thường. Ở góc phố đối diện, một người đàn ông mặc áo sơ mi trắng đứng đọc báo quá lâu. Khi cô bước đi, ông ta cũng rời vị trí.

Cô không quay lại nhìn nhiều.

Trong công việc bí mật, điều đầu tiên là phải giữ bình tĩnh.

Cô tiếp tục đi như thường lệ, ghé vào hiệu sách mua một cuốn vở, rồi sang chợ mua ít rau. Người đàn ông kia vẫn xuất hiện ở khoảng cách vừa đủ xa.

Đến lúc ấy, cô biết mình đang bị theo dõi.

Tim cô đập nhanh, nhưng gương mặt không để lộ điều gì.

Trong chiếc cặp giáo án hôm nay có một mảnh giấy ghi địa điểm liên lạc mới của cơ sở. Nếu bị phát hiện, không chỉ cô gặp nguy hiểm.

Cô đổi hướng sang con đường đông người hơn.

Tiếng rao hàng, tiếng xe cộ và dòng người qua lại tạo thành một lớp che chắn tự nhiên.

Cô dừng trước quầy vải, giả vờ xem hàng khá lâu. Qua tấm kính, cô thấy người đàn ông đứng bên kia đường châm thuốc và tiếp tục quan sát.

Nguyễn Thị Bình hiểu rằng mình không thể đi đến điểm hẹn.

Cô phải cắt đuôi trước.

Cô bước lên một chiếc xe điện vừa đến trạm. Khi cửa chuẩn bị đóng, cô bất ngờ xuống ở phía bên kia toa rồi hòa vào dòng người đang lên xuống.

Chiếc xe điện chuyển bánh.

Người đàn ông vội chạy theo nhưng đã muộn.

Cô không dừng lại.

Cô rẽ vào một con hẻm nhỏ, đi xuyên qua khu chợ rồi vòng ra một con đường khác. Những bước chân vẫn đều đặn, nhưng đầu óc cô tính toán liên tục từng ngã rẽ.

Đến gần bến xe, cô nhìn thấy một người bán báo quen thuộc – một cơ sở liên lạc bí mật.

Cô mua một tờ báo rồi hỏi nhỏ:

– Hôm nay có báo chiều không?

Người bán báo đáp:

– Báo chiều mai mới có.

Đó là ám hiệu.

Điểm hẹn đã được hủy.

Cô thở nhẹ trong lòng.

Nhưng việc quan trọng nhất vẫn là bảo vệ mảnh giấy trong cặp.

Cô đi vào nhà vệ sinh công cộng phía sau chợ, lấy mảnh giấy ra, đọc lại thật nhanh rồi xé thành nhiều mảnh nhỏ. Những mảnh giấy được vò kỹ và thả vào dòng nước.

Khi bước ra, chiếc cặp chỉ còn lại sách vở học sinh.

Chiều xuống, cơn mưa bất ngờ ập đến. Nguyễn Thị Bình trú dưới mái hiên cùng nhiều người khác. Trong đám đông, cô lại thấy bóng người áo trắng xuất hiện ở đầu phố.

Ông ta nhìn quanh nhưng không tiến lại gần.

Cô hiểu rằng sự theo dõi vẫn chưa chấm dứt.

Mưa càng lúc càng lớn.

Lợi dụng dòng người chen nhau tránh mưa, cô bước sang một cửa hàng khác, đi xuyên qua lối sau rồi ra một con hẻm thông sang phố bên cạnh.

Khi quay lại nhìn, bóng người áo trắng đã biến mất.

Lần đầu tiên trong ngày, cô cảm thấy mình thật sự thoát khỏi sự bám theo.

Tối hôm ấy, cô đến một căn nhà an toàn ở khu Chợ Lớn bằng một lộ trình hoàn toàn khác. Khi nghe cô kể lại, người phụ trách trầm ngâm:

– Đồng chí xử lý đúng. Trong tình huống bị theo dõi, hủy tài liệu còn quan trọng hơn giữ cuộc hẹn.

Nguyễn Thị Bình khẽ gật đầu.

Cô chợt nhận ra rằng hoạt động bí mật không phải là những hành động phi thường như trong tiểu thuyết.

Đó là sự tỉnh táo trong từng bước chân.

Là khả năng thay đổi kế hoạch trong vài giây.

Là biết từ bỏ một nhiệm vụ để bảo vệ nhiệm vụ lớn hơn.

Đêm ấy, trên đường về, Sài Gòn vẫn sáng đèn như mọi ngày. Người đi xem hát, người ăn khuya, người trò chuyện bên quán nước.

Không ai biết người phụ nữ vừa đi ngang qua họ đã trải qua một ngày căng thẳng như thế nào.

Nhiều năm sau, khi trở thành nhà ngoại giao nổi tiếng của Việt Nam, người ta thường nói về sự điềm tĩnh và bản lĩnh của Nguyễn Thị Bình trên bàn đàm phán quốc tế.

Có lẽ những phẩm chất ấy không chỉ được rèn luyện trong các hội nghị lớn.

Chúng được hình thành từ những ngày phải giữ gương mặt bình thản giữa sự theo dõi gắt gao, từ những quyết định đưa ra trong vài giây và từ niềm tin rằng sự bình tĩnh có thể bảo vệ không chỉ bản thân mình mà cả những người cùng chung một con đường.

Vượt qua sự theo dõi gắt gao không phải là chiến thắng của sự liều lĩnh.

Đó là chiến thắng của trí tuệ, kỷ luật và lòng can đảm thầm lặng.

Và trong những năm tháng ấy, chính những chiến thắng âm thầm như thế đã góp phần giữ cho ngọn lửa cách mạng tiếp tục cháy giữa lòng một thành phố đầy hiểm nguy.