WỪU – NGƯỜI CON CỦA NÚI RỪNG ĐEĐOA BẤT KHUẤT TRƯỚC QUÂN THÙ

Thuở ấy, đất Tây Nguyên tuy hùng vĩ là thế, tươi đẹp là thế, nhưng lại quằn quại dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Người Bana, cũng như bao dân tộc anh em khác trên dải đất cao nguyên, phải gánh trên vai sưu cao thuế nặng, phải chịu cảnh bắt phu bắt lính, phải nhìn những cánh rừng, những nương rẫy của cha ông bị chiếm đoạt bởi bàn tay kẻ ngoại bang. Wừu sinh ra trong một gia đình thuộc tầng lớp thấp hèn trong xã hội thời ấy, từ nhỏ đã phải nếm trải vị đắng của sự bất công, đã từng chứng kiến cảnh người làng mình bị đánh đập, bị xua đi làm phu dịch nơi rừng thiêng nước độc mà không một lời oán trách được cất lên. Có lẽ chính những năm tháng tuổi thơ lấm lem bùn đất ấy, chính những giọt mồ hôi mặn chát đổ xuống ruộng nương mà vẫn không đủ nuôi sống gia đình, đã gieo vào lòng cậu bé Wừu một hạt mầm phản kháng, âm ỉ cháy như than hồng vùi trong tro, chỉ chờ ngày gặp gió sẽ bùng lên thành ngọn lửa.

Ngọn gió ấy đã đến, mang theo hơi thở của một thời đại mới. Những người Cộng sản, với tấm lòng vì dân vì nước, đã lặn lội vượt núi băng rừng, đến từng buôn làng Tây Nguyên xa xôi để gieo hạt giống cách mạng. Họ nói với người Bana, người Jrai, người Xê Đăng về một ngày mai không còn cảnh áp bức, về quyền được sống tự do trên chính mảnh đất của tổ tiên mình. Những lời nói ấy như dòng suối mát lành tưới lên mảnh đất khô cằn trong lòng Wừu, như tia nắng đầu tiên xuyên qua tán rừng già chiếu rọi vào một tâm hồn đang khao khát ánh sáng. Ông lắng nghe, ông suy ngẫm, và ông đã chọn con đường đứng lên.

Năm 1939, khi phong trào chống bắt phu bắt lính dấy lên ở địa phương, Wừu đã không đứng ngoài cuộc. Ông là một trong những người đầu tiên của làng Đeđoa dấn thân vào cuộc đấu tranh ấy, không phải bằng gươm giáo hay vũ khí, mà bằng chính lòng can đảm dám nói lên tiếng nói của những con người bị chà đạp. Giữa một xã hội mà tiếng nói của người dân tộc thiểu số thường bị bóp nghẹt, việc dám đứng lên phản kháng chẳng khác nào một cây rừng non dám vươn mình đón bão, biết rằng có thể bị quật ngã nhưng vẫn kiên quyết vươn lên đón lấy ánh mặt trời của công lý.

Rồi mùa thu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đến như một cơn địa chấn làm rung chuyển cả non sông. Ánh sáng của độc lập, tự do lần đầu tiên chiếu rọi khắp dải đất hình chữ S, và Tây Nguyên cũng không nằm ngoài luồng sáng ấy. Wừu, với tất cả nhiệt huyết của một người con vừa tìm thấy lý tưởng đời mình, đã hăng hái tham gia xây dựng chính quyền cách mạng non trẻ tại quê hương. Nhưng niềm vui độc lập ấy chẳng được bao lâu thì bóng đen chiến tranh lại kéo về. Tháng 6 năm 1946, thực dân Pháp quay trở lại, đánh chiếm Kon Tum, âm mưu dựng lại ách thống trị đã từng đè nặng lên vai người dân bao thế hệ.

Trong hoàn cảnh ấy, khi chính quyền Việt Minh còn phải dồn sức đối phó với quân thù ở vùng đồng bằng, khi Tây Nguyên như một hòn đảo nhỏ giữa biển lửa chiến tranh, tưởng chừng bị bỏ lại phía sau, thì Wừu đã không hề nao núng. Suốt hai năm ròng rã, ông âm thầm, lặng lẽ như dòng nước ngầm chảy dưới lòng đất đá, len lỏi vào từng nếp nhà, từng góc bếp để làm công tác tuyên truyền, vận động quần chúng. Không có súng đạn, không có sự chi viện, ông chỉ có một trái tim kiên trung và đôi chân không mỏi mệt băng qua bao suối sâu, đèo cao, để gieo vào lòng dân làng niềm tin rằng ngày mai trời sẽ lại sáng.

Tháng 3 năm 1949, khi đội tuyên truyền vũ trang trở về địa phương, như một người lữ hành đơn độc giữa đêm tối bỗng nhìn thấy ánh lửa từ xa, Wừu đã bắt được liên lạc với tổ chức. Từ đây, ông chính thức bước vào hàng ngũ những chiến sĩ cách mạng, tiếp tục con đường mà mình đã chọn với một quyết tâm còn mãnh liệt hơn trước.

Những năm sau đó là quãng thời gian thử thách khắc nghiệt nhất, khi thực dân Pháp dần dần thiết lập được phần lớn quyền kiểm soát trên mảnh đất Tây Nguyên. Núi rừng vốn hùng vĩ bao la giờ đây bị giăng kín bởi những đồn bốt, những cuộc càn quét, những ánh mắt dò xét của kẻ thù. Nhưng chính giữa vòng vây ngặt nghèo ấy, Wừu lại càng chứng tỏ bản lĩnh của một người con núi rừng thực thụ – kiên cường như cây kơ nia đứng giữa nắng gió cao nguyên, bám rễ sâu vào lòng đất mà không một trận cuồng phong nào có thể quật đổ.

Ông đi khắp các buôn làng, vận động từng gia đình dành dụm từng nắm gạo, từng con cá khô, từng tấm vải để tiếp tế cho đội vũ trang đang ngày đêm chiến đấu trong rừng sâu. Ông hiểu rằng, trong cuộc kháng chiến này, sức mạnh không chỉ đến từ những khẩu súng, mà còn đến từ tấm lòng của biết bao người dân sẵn sàng nhường cơm sẻ áo cho cách mạng, dù bản thân họ cũng đang thiếu thốn trăm bề. Không chỉ dừng lại ở việc vận động hậu cần, Wừu còn trực tiếp tham gia tổ chức những trận phục kích, dùng chính sự am hiểu tường tận từng gốc cây, từng con suối, từng lối mòn trong rừng để dẫn dắt các toán quân nhỏ của địch vào những cạm bẫy chết người. Núi rừng Tây Nguyên, vốn là nơi ông sinh ra và lớn lên, giờ đây trở thành đồng minh thầm lặng, giúp ông và đồng đội giáng những đòn bất ngờ vào kẻ thù rồi lại biến mất như sương khói giữa đại ngàn.

Con đường tranh đấu ấy chưa bao giờ bằng phẳng. Hai lần Wừu bị quân Pháp bắt giữ, hai lần ông phải đối mặt với gông cùm, với sự tra khảo hòng khuất phục ý chí. Nhưng cũng như con thú rừng quen sống tự do giữa núi cao vực thẳm không thể bị giam cầm mãi trong lồng sắt, cả hai lần ấy, Wừu đều tìm được cách thoát thân, trở về với núi rừng, với đồng bào, với con đường cách mạng mà ông đã nguyện gắn bó suốt đời. Mỗi lần vượt qua hiểm nguy, dường như ý chí trong ông lại càng thêm sắt đá, như lưỡi rìu càng mài càng sắc, như ngọn lửa gặp gió chỉ càng cháy bùng lên dữ dội hơn.

Tháng 8 năm 1950 là một cột mốc thiêng liêng trong cuộc đời người chiến sĩ ấy. Wừu vinh dự được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam, chính thức đứng trong hàng ngũ những người tiên phong của cách mạng. Không lâu sau, ông được tín nhiệm cử làm Chủ tịch xã, đồng thời giữ chức Xã đội trưởng, trực tiếp đứng ra xây dựng lực lượng dân quân du kích tại địa phương. Từ một người con của bản làng từng cam chịu áp bức, Wừu đã trở thành người dẫn đường, người truyền lửa, người mà đồng bào Bana tin cậy gửi gắm cả vận mệnh của buôn làng mình.

Nhưng núi rừng nào cũng có lúc gặp giông bão dữ dội nhất, và cuộc đời người anh hùng nào cũng phải đi qua thử thách cuối cùng, khắc nghiệt nhất. Tháng 4 năm 1952, Wừu bị quân Pháp bắt giữ lần thứ ba. Lần này, kẻ thù đã quyết tâm phải khuất phục bằng được người cán bộ mà chúng coi là cái gai trong mắt, là ngọn nguồn của phong trào kháng chiến đang lan rộng khắp vùng đất này.

Chúng đã dùng đến những cực hình tàn bạo nhất mà lòng dạ con người có thể nghĩ ra. Chúng cắt đi đôi tai đã bao năm lắng nghe tiếng chim rừng, tiếng suối chảy, tiếng thì thầm của đồng bào gửi gắm niềm tin. Chúng chặt đi mười ngón tay đã bao năm cầm cuốc cầm cày, đã dắt dìu bước chân đồng đội qua bao hiểm nguy rừng thẳm. Chúng xẻo đi chiếc mũi đã bao năm hít thở khí trời tự do của núi rừng Tây Nguyên. Mỗi nhát dao của quân thù là một nỗi đau thấu xương thấu tủy, nhưng lạ thay, ý chí của người chiến sĩ ấy không hề lung lay, không một lời khai báo nào bật ra khỏi đôi môi đã bầm tím vì đau đớn. Trái lại, giữa lằn ranh sinh tử, Wừu vẫn bình tĩnh đến lạ kỳ, vẫn dùng chính trí tuệ và sự gan dạ của mình để giăng bẫy, đánh lừa quân Pháp, khiến chúng phải chịu thêm những tổn thất nặng nề. Đó là một nghịch lý đau đớn mà cũng đầy kiêu hãnh: kẻ bị trói buộc, bị hành hạ đến tàn tật lại chính là người nắm quyền chủ động trong cuộc đấu trí sinh tử ấy.

Không thể khai thác được bất cứ điều gì từ người chiến sĩ kiên trung, quân Pháp đã trút cơn giận dữ bất lực bằng hành động man rợ cuối cùng: chúng khoét đi đôi mắt đã từng nhìn ngắm núi rừng quê hương, rồi nổ súng kết liễu cuộc đời ông, vứt thi thể xuống dòng sông lạnh lẽo. Dòng sông ấy, cũng như bao dòng sông khác của Tây Nguyên, vẫn ngày đêm chảy xiết giữa núi rừng, nhưng từ giây phút ấy, nó đã mang trong lòng mình câu chuyện về một người con bất khuất, về một trái tim đã ngừng đập nhưng ý chí thì mãi mãi vọng vang như tiếng thác đổ không bao giờ dứt.

Wừu ra đi khi tuổi đời mới bốn mươi bảy, một quãng đời không dài nhưng đã sống trọn vẹn với lý tưởng, đã cháy hết mình như ngọn đuốc giữa đêm đông, soi đường cho biết bao thế hệ tiếp bước. Ông ngã xuống, nhưng không phải trong lặng lẽ và quên lãng, mà trong niềm tiếc thương vô hạn của đồng bào, trong sự khâm phục của cả những người từng là kẻ thù trước tinh thần thép của một con người tưởng chừng nhỏ bé giữa núi rừng bao la.

Sự hy sinh của Wừu không hề vô nghĩa. Máu ông đổ xuống dòng sông Tây Nguyên đã hòa vào đất, thấm vào từng gốc cây ngọn cỏ, tưới mát thêm cho tinh thần đấu tranh của cả một vùng đất từng bị xem là xa xôi, hẻo lánh. Năm 1953, tại Đại hội Liên hoan Chiến sĩ thi đua Liên khu 5, tấm gương chiến đấu và hy sinh anh dũng của ông đã được tuyên dương công trạng trước toàn thể liên khu, như một ngọn đuốc được giương cao để cả một thế hệ chiến sĩ noi theo.

Đến ngày 7 tháng 5 năm 1956, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã trang trọng truy tặng ông Huân chương Quân công hạng Nhì cùng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó không chỉ là sự ghi nhận đối với riêng cá nhân Wừu, mà còn là lời tri ân của cả dân tộc dành cho những người con của núi rừng Tây Nguyên, những người đã âm thầm góp máu xương mình vào sự nghiệp giải phóng đất nước, dù họ sinh ra và lớn lên cách xa chốn kinh kỳ, cách xa những trang sử chính thống thường được nhắc tới.

Ngày nay, đi giữa lòng thành phố Pleiku, người ta vẫn có thể bắt gặp tên ông trên biển hiệu của một ngôi trường, trên tấm bảng chỉ đường của một con phố. Mỗi lần các em học sinh cắp sách đến trường ngang qua con đường mang tên Wừu, mỗi lần một đứa trẻ Bana ngồi trong ngôi trường mang tên người anh hùng của dân tộc mình, có lẽ đâu đó trong tâm hồn non nớt ấy, một hạt giống của lòng yêu nước, của niềm tự hào dân tộc lại được gieo xuống, cũng âm thầm mà bền bỉ như cách Wừu đã từng gieo niềm tin vào lòng đồng bào mình bảy mươi năm về trước. Và một đề án về khu tưởng niệm dành cho ông cũng đã được đề xuất xây dựng, như một lời hứa rằng câu chuyện về ông sẽ không chỉ nằm trong những trang sách, mà sẽ được khắc ghi bằng đá, bằng đồng, để muôn đời con cháu mai sau còn tìm về tưởng nhớ.

Cùng với Đinh Núp, người anh hùng làng Kông Hoa lừng danh trong tác phẩm "Đất nước đứng lên", Wừu đã trở thành một trong những biểu tượng sáng ngời của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Hai con người ấy, hai cuộc đời ấy, như hai ngọn núi sừng sững giữa cao nguyên, minh chứng cho một chân lý bất diệt: dù sinh ra ở bất cứ miền đất nào, dù thuộc dân tộc nào, một khi trái tim đã cháy bỏng tình yêu quê hương đất nước, thì con người ta có thể làm nên những điều phi thường, có thể viết nên những trang sử hào hùng bằng chính máu thịt của mình.

Các em học sinh thân mến, khi đọc đến những dòng cuối cùng của câu chuyện này, hẳn trong lòng các em không khỏi rưng rưng trước những đau đớn mà bác Wừu đã phải chịu đựng, và cũng không khỏi khâm phục trước ý chí sắt đá mà bác đã giữ vững đến giây phút cuối cùng của cuộc đời. Bác Wừu không sinh ra ở chốn phồn hoa đô hội, không được học hành đầy đủ như các em ngày nay, nhưng bác đã có một thứ quý giá hơn tất cả: đó là lòng yêu nước chân thành và ý chí không bao giờ khuất phục trước cường quyền, bạo lực.

Câu chuyện về bác Wừu nhắc nhở chúng ta rằng, độc lập tự do mà chúng ta đang được thụ hưởng hôm nay, những buổi sáng cắp sách đến trường trong bình yên, những giấc mơ được tự do vun đắp, tất cả đều được đánh đổi bằng máu xương của biết bao người con đất Việt, trong đó có những người con của núi rừng Tây Nguyên như bác Wừu. Các em hãy khắc ghi trong tim rằng, dù chúng ta sinh ra ở miền xuôi hay miền ngược, dù mang dòng máu của dân tộc Kinh, Bana, Jrai hay bất cứ dân tộc anh em nào trên dải đất hình chữ S này, tất cả chúng ta đều là con một nhà, đều có chung một Tổ quốc để yêu thương và gìn giữ.

Mong rằng mỗi khi bước qua ngôi trường mang tên Wừu, mỗi khi nghe kể về những người anh hùng đã ngã xuống vì độc lập tự do, các em sẽ biết trân trọng hơn những gì mình đang có, sẽ biết sống có lý tưởng, có trách nhiệm với gia đình, với quê hương, với đất nước. Ngọn lửa mà bác Wừu và biết bao anh hùng liệt sĩ đã thắp lên bằng cả cuộc đời mình, giờ đây đang được trao lại vào tay các em – những chủ nhân tương lai của đất nước. Hãy giữ cho ngọn lửa ấy luôn cháy sáng, bằng sự chăm ngoan, học giỏi, bằng lòng nhân ái và tinh thần đoàn kết, để xứng đáng với sự hy sinh cao cả của những người đã đi trước, để núi rừng Tây Nguyên và cả dải đất Việt Nam mãi mãi xanh tươi trong hòa bình và tự do.