XÃ ĐỨC LẬP-ANH HÙNG LIỆT SĨ KIM ĐỒNG – NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG ĐẦU TIÊN CỦA ĐỘI NHI ĐỒNG CỨU QUỐC
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng là biểu tượng đẹp về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và sự hy sinh cao cả của tuổi trẻ. Dù chỉ sống trọn vẹn 14 mùa xuân, người đội viên thiếu niên ấy đã cống hiến cả tuổi thơ cho sự nghiệp cách mạng, trở thành tấm gương sáng ngời để nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam học tập và noi theo.
Kim Đồng tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929, là người dân tộc Nùng, quê tại xóm Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng, trong một gia đình nông dân nghèo, đồng chí sớm chịu nhiều mất mát khi cha qua đời từ khi còn nhỏ, mẹ thường xuyên đau yếu. Người anh trai là Nông Văn Tằng (bí danh Phục Quốc) tham gia lực lượng cách mạng, vì vậy từ năm 12 tuổi, Nông Văn Dền đã thay anh gánh vác công việc gia đình, sớm rèn luyện ý chí tự lập và tinh thần trách nhiệm.
Từ năm 1940, phong trào cách mạng ở Trường Hà phát triển mạnh mẽ. Được anh trai cùng cán bộ cách mạng Đức Thanh trực tiếp tuyên truyền, giáo dục, Nông Văn Dền sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng. Ban đầu, đồng chí tham gia các công việc như canh gác, chuyển thư từ, đưa đường cho cán bộ và cảnh giới các cuộc họp bí mật. Với sự thông minh, nhanh nhẹn và gan dạ, đồng chí nhanh chóng trở thành liên lạc viên tin cậy của tổ chức Đảng, nhiều lần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong điều kiện hết sức nguy hiểm.
Năm 1941, sau khi Mặt trận Việt Minh được thành lập, Đội Nhi đồng Cứu quốc đầu tiên ra đời tại xóm Nà Mạ với năm đội viên gồm: Nông Văn Dền (bí danh Kim Đồng), Nông Văn Thàn (bí danh Cao Sơn), Lý Văn Tịnh (bí danh Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh Thủy Tiên) và Lý Thị Xậu (bí danh Thanh Thủy). Trong đó, Kim Đồng được tín nhiệm bầu làm Đội trưởng – người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc.
Đội Nhi đồng Cứu quốc được thành lập nhằm góp phần phục vụ cách mạng với các nhiệm vụ như giao liên, đưa đón và bảo vệ cán bộ, canh gác các cuộc họp bí mật, chuyển tài liệu và thông tin liên lạc. Trong bộ quần áo chàm của người dân tộc Nùng, đầu đội mũ nồi, tay cầm cần câu cá hoặc chiếc lồng chim để che mắt địch, Kim Đồng luôn thể hiện sự mưu trí, dũng cảm và linh hoạt trong mọi tình huống. Dưới sự chỉ huy của Kim Đồng, các đội viên đoàn kết, hoàn thành xuất sắc nhiều nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo vệ an toàn các cơ sở cách mạng.
Năm 1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Pác Bó trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Tháng 8 năm 1942, Kim Đồng vinh dự được gặp Bác tại hang Nộc Én. Bác Hồ ân cần biểu dương tinh thần nhanh nhẹn, thông minh và dũng cảm của người đội trưởng nhỏ tuổi, đồng thời căn dặn các đội viên vừa tích cực tham gia hoạt động cách mạng, vừa chăm chỉ học tập văn hóa để sau này góp sức xây dựng đất nước.
Đầu năm 1943, thực dân Pháp tăng cường khủng bố, càn quét dữ dội khu vực Pác Bó. Trong một lần làm nhiệm vụ liên lạc trở về, Kim Đồng phát hiện một toán địch đang phục kích. Trước tình thế hết sức nguy hiểm, đồng chí lập tức cử đội viên Cao Sơn chạy về báo tin cho các cán bộ cách mạng, còn bản thân ở lại đánh lạc hướng quân địch.
Bị thu hút bởi hành động dũng cảm của Kim Đồng, quân địch nổ súng truy đuổi. Tiếng súng đã kịp thời báo động để các đồng chí cán bộ nhanh chóng rút lui an toàn lên núi. Trong lúc băng qua suối Lê-nin, Kim Đồng bị trúng đạn của quân địch và anh dũng hy sinh vào ngày 15 tháng 2 năm 1943, khi vừa tròn 14 tuổi.
Sự hy sinh của Kim Đồng đã góp phần bảo vệ an toàn cho cán bộ cách mạng và trở thành biểu tượng cao đẹp của tinh thần "tuổi nhỏ chí lớn", sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Hình ảnh người đội trưởng thiếu niên dũng cảm mãi mãi khắc sâu trong lòng nhân dân và các thế hệ thiếu nhi Việt Nam.
Để tưởng nhớ công lao của Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng, Khu di tích lịch sử Kim Đồng được xây dựng ngay tại nơi đồng chí hy sinh ở quê hương Nà Mạ. Ngày 15 tháng 5 năm 1986, nhân dịp kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, tượng đài Kim Đồng được khánh thành. Tượng người đội trưởng nhỏ tuổi trong trang phục dân tộc Nùng đang tung cánh chim sáo bay lên trở thành biểu tượng của khát vọng tự do và niềm tin vào tương lai. Phía trước tượng đài là 14 bậc đá cùng 14 cây lát xanh tượng trưng cho 14 năm tuổi đời ngắn ngủi nhưng vô cùng ý nghĩa của anh.
Năm 1997, Đảng và Nhà nước truy tặng Kim Đồng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2011, Khu di tích Kim Đồng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia. Đến năm 2012, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội đồng Đội Trung ương phát động phong trào "Kế hoạch nhỏ" nhằm huy động sự đóng góp của thiếu nhi cả nước để tôn tạo, mở rộng khu di tích, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau.
Ngày nay, tên tuổi Kim Đồng được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường, công trình văn hóa và nhiều tổ chức thiếu nhi trên cả nước. Hình tượng người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, ý chí vượt khó và trách nhiệm của tuổi trẻ Việt Nam.
Cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng sự hy sinh cao cả của Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng đã để lại dấu ấn bất diệt trong lịch sử dân tộc. Tấm gương của người đội viên nhỏ tuổi mãi là nguồn động viên to lớn, góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước và khát vọng cống hiến cho các thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam hôm nay và mai sau.
