XÃ ĐỨC LẬP-ANH HÙNG LIỆT SĨ NGUYỄN VĂN TRỖI – TẤM GƯƠNG HY SINH CÁCH MẠNG SÁNG NGỜI
Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam đã ghi dấu biết bao tấm gương anh hùng, những người sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ và cả cuộc đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong số đó, Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi là biểu tượng tiêu biểu của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí chiến đấu kiên cường của tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng sự hy sinh oanh liệt của anh đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao, cổ vũ các thế hệ thanh niên tiếp bước trên con đường đấu tranh vì độc lập dân tộc.
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 01 tháng 02 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, nay thuộc xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng. Năm 1956, khi mới 16 tuổi, anh vào Sài Gòn mưu sinh. Ban đầu làm nhiều nghề lao động phổ thông, sau đó học nghề điện và trở thành công nhân Nhà máy Điện Chợ Quán. Chính trong môi trường lao động và trước thực tế đất nước bị chia cắt, nhân dân miền Nam chịu nhiều đau thương dưới ách thống trị của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn, tinh thần yêu nước và ý chí cách mạng của Nguyễn Văn Trỗi ngày càng được hun đúc.
Năm 1963, Nguyễn Văn Trỗi được kết nạp vào lực lượng Biệt động Sài Gòn. Trên cương vị người chiến sĩ cách mạng hoạt động bí mật, anh luôn thể hiện bản lĩnh, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được tổ chức giao phó.
Tháng 5 năm 1964, khi nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara sẽ dẫn đầu phái đoàn quân sự sang Sài Gòn thị sát chiến trường, lực lượng cách mạng quyết định tổ chức đánh vào đoàn xe của phái đoàn nhằm giáng đòn mạnh vào âm mưu chiến tranh của Mỹ. Nguyễn Văn Trỗi tình nguyện nhận nhiệm vụ trực tiếp đặt mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, Thành phố Hồ Chí Minh), nơi đoàn xe của phái đoàn dự kiến đi qua.
Mặc dù vừa kết hôn chưa đầy nửa tháng, Nguyễn Văn Trỗi vẫn gác lại hạnh phúc riêng để nhận nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Trong quá trình cài mìn, do kế hoạch bị lộ, anh bị địch bắt giữ khi chưa kịp hoàn thành nhiệm vụ.
Sau khi bị bắt, Nguyễn Văn Trỗi phải chịu nhiều đòn tra tấn dã man nhằm buộc khai báo về tổ chức và đồng đội. Tuy nhiên, với khí phách của người chiến sĩ cộng sản, anh kiên quyết giữ vững khí tiết, nhận mọi trách nhiệm về mình, tuyệt đối không khai báo, bảo vệ an toàn cho cơ sở cách mạng và đồng đội. Dù đối mặt với mọi cực hình, Nguyễn Văn Trỗi vẫn luôn giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng, nhiều lần tìm cách vượt ngục để tiếp tục chiến đấu.
Bị đưa ra xét xử và kết án tử hình, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang. Trước khi bị xử bắn tại pháp trường Chí Hòa ngày 15 tháng 10 năm 1964, anh kiên quyết từ chối việc bịt mắt và nói: "Không! Phải để tôi nhìn mảnh đất thân yêu của tôi!"
Trong những giây phút cuối cùng của cuộc đời, Nguyễn Văn Trỗi dõng dạc hô vang:
"Đả đảo đế quốc Mỹ!
Đả đảo Nguyễn Khánh!
Hồ Chí Minh muôn năm!
Việt Nam muôn năm!"
Những lời hô đầy khí phách ấy đã trở thành biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước, ý chí bất khuất và niềm tin sắt son vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Đánh giá về tấm gương hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:
"Vì Tổ quốc, vì nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi đã anh dũng đấu tranh chống đế quốc Mỹ đến hơi thở cuối cùng. Chí khí lẫm liệt của anh hùng Trỗi là một tấm gương hy sinh cách mạng sáng ngời cho mọi người yêu nước, nhất là cho các cháu thanh niên học tập."
Lời đánh giá của Bác Hồ đã khẳng định vị trí đặc biệt của Nguyễn Văn Trỗi trong lịch sử cách mạng Việt Nam cũng như giá trị trường tồn của tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu mà anh để lại.
Để ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh anh dũng của Nguyễn Văn Trỗi, năm 1964, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng cùng Huân chương Thành đồng hạng Nhất. Năm 1995, Đảng và Nhà nước truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ trong phong trào đấu tranh cách mạng ở miền Nam và trên cả nước. Tinh thần "Sống như anh" trở thành khẩu hiệu hành động của nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Hàng triệu thanh niên đã noi gương Nguyễn Văn Trỗi, tình nguyện lên đường chiến đấu, góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Hình tượng Nguyễn Văn Trỗi cũng trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật nổi tiếng như bài thơ "Hãy nhớ lấy lời tôi" của Tố Hữu, ca khúc "Lời anh vọng mãi ngàn năm" của Vũ Thanh, các bộ phim "Anh Nguyễn Văn Trỗi sống mãi", "Nguyễn Văn Trỗi", đặc biệt là tác phẩm "Sống như anh" của nhà báo Trần Đình Vân (bút danh Thái Duy), một cuốn sách đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam.
Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học, công trình văn hóa trên cả nước. Giải thưởng Nguyễn Văn Trỗi được trao tặng cho những đoàn viên, thanh niên tiêu biểu nhằm tôn vinh tinh thần cống hiến, sáng tạo và trách nhiệm với cộng đồng. Trên quê hương Quảng Nam cũng như tại Thành phố Hồ Chí Minh – nơi anh đã anh dũng hy sinh – các thế hệ trẻ tiếp tục học tập, lao động, rèn luyện và phát huy truyền thống cách mạng, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu mạnh.
Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua, nhưng hình ảnh người chiến sĩ biệt động Nguyễn Văn Trỗi hiên ngang trước mũi súng quân thù vẫn mãi là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Cuộc đời và sự hy sinh của anh là bản anh hùng ca bất tử về lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc; đồng thời là nguồn động viên to lớn để các thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục phấn đấu, cống hiến vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
