XÃ ĐỨC LẬP - CHÂU VĂN LIÊM (1902–1930) TỪ NGƯỜI THẦY GIÁO YÊU NƯỚC ĐẾN HẠT GIỐNG ĐỎ TIỀN BỐI CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

CHÂU VĂN LIÊM (1902–1930): TỪ NGƯỜI THẦY GIÁO YÊU NƯỚC ĐẾN HẠT GIỐNG ĐỎ TIỀN BỐI CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Trong dòng chảy lịch sử đầy máu và hoa của phong trào giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX, có những con người đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân tinh khôi nhất cho lý tưởng độc lập. Đồng chí Châu Văn Liêm chính là một biểu tượng bất tử như thế — một trong sáu hạt giống đỏ tiền bối đã tham gia Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, một người thầy giáo mẫu mực đã đổi phấn trắng lấy ngọn cờ cách mạng, và ngã xuống khi tuổi đời mới vừa tròn 28.

Người thầy giáo tài năng và đốm lửa yêu nước nơi học đường

Châu Văn Liêm sinh ngày 29 tháng 6 năm 1902 tại làng Thới Thạnh, quận Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc thành phố Cần Thơ) trong một gia đình Nho học nghèo giàu lòng nhân ái. Được hun đúc tinh thần hiếu học từ nhỏ, ông sớm bộc lộ tư chất thông minh và nhận được học bổng của chính quyền thời bấy giờ. Sau khi tốt nghiệp trường Sư phạm Đông Dương tại Sài Gòn năm 1924, người thanh niên trẻ tuổi ấy mang theo hoài bão lớn lao về quê hương miền Tây Nam Bộ để gieo chữ.

Được bổ nhiệm về dạy học tại Long Xuyên và sau đó là Chợ Thủ (An Giang), thầy giáo Châu Văn Liêm nhanh chóng nổi tiếng là một người thầy dạy giỏi, hết lòng yêu thương học sinh nghèo. Bà con và học trò kính trọng gọi ông bằng cái tên thân thương: "Thầy Châu Nhứt". Thế nhưng, không gói gọn thiên chức của mình trong bốn bức tường lớp học, thầy Liêm hiểu rằng cái chữ chỉ thực sự có giá trị khi nó thức tỉnh được lòng tự tôn dân tộc. Bên cạnh những bài giảng chính khóa, ông khéo léo khơi gợi tinh thần yêu nước, mở các lớp học đêm xóa mù chữ cho người nghèo, và đứng ra thành lập "Hội giáo viên, học sinh yêu nước Long Xuyên" (1926).

Sự phản kháng mạnh mẽ của ông trước thái độ hống hách của các đốc học người Pháp đã khiến ông bị thuyên chuyển, trừng phạt. Không khuất phục, ông cùng các đồng chí cốt cán thậm chí đã dốc hết tài sản gia đình để mở "Sa Đéc học đường" – một ngôi trường tư thục đóng vai trò như một giảng đường yêu nước và là nơi tụ họp kín của những nhà cách mạng tiền bối.

Hạt giống đỏ kiên trung và bước ngoặt lịch sử tại Hương Cảng

Khi phong trào yêu nước dần chuyển mình theo khuynh hướng vô sản, người thầy giáo Châu Văn Liêm đã tìm thấy lý tưởng chân chính của đời mình. Năm 1927, ông gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và nhanh chóng trở thành yếu nhân của Kỳ bộ Nam Kỳ. Ông quyết định rời bục giảng, chính thức dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.

Mùa hè năm 1929, sau những chuyển biến mạnh mẽ và sự phân hóa tất yếu của phong trào cộng sản trong nước, An Nam Cộng sản Đảng được thành lập và đồng chí Châu Văn Liêm được tín nhiệm bầu làm Bí thư Ban Lâm thời.

Bước ngoặt vĩ đại nhất trong cuộc đời hoạt động của ông diễn ra vào đầu năm 1930. Nhận thấy sự cấp thiết của việc thống nhất các tổ chức cộng sản đang hoạt động riêng rẽ, đồng chí Châu Văn Liêm cùng đồng chí Nguyễn Thiệu đã đại diện cho An Nam Cộng sản Đảng vượt biên sang Cửu Long, Hương Cảng (Trung Quốc). Tại đây, dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, ông đã tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản để thành lập nên Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3/2/1930. Ông chính là một trong sáu đại biểu lịch sử đặt viên gạch nền móng đầu tiên cho sự ra đời của Đảng ta.

Khúc tráng ca bất tử tại Đức Hòa

Trở về nước sau hội nghị lịch sử, đồng chí Châu Văn Liêm nhận nhiệm vụ phụ trách liên tỉnh Gia Định – Chợ Lớn. Đây là thời điểm thực dân Pháp tăng cường khủng bố, sưu cao thuế nặng khiến đời sống nhân dân vô cùng lầm than, bế tắc.

Ngày 4 tháng 5 năm 1930, một cuộc biểu tinh quy mô lớn của hàng ngàn nông dân huyện Đức Hòa (Long An) nổ ra, rầm rộ tiến về hướng Chợ Lớn để đòi giảm sưu thuế, đòi quyền lợi dân sinh. Đứng ở đầu chiến tuyến, đồng chí Châu Văn Liêm hiên ngang dẫn đầu đoàn biểu tình. Khi lính Pháp và chính quyền thuộc địa kéo đến đàn áp, trước họng súng đen ngòm của kẻ thù, ông vẫn giữ sự bình tĩnh phi thường. Ông bước lên một mô đất cao, dùng tiếng Pháp dõng dạc, đanh thép đưa ra các yêu sách hợp pháp của nhân dân và vạch trần tội ác thực dân.

Hoảng sợ trước khí phách của người lãnh đạo và làn sóng đấu tranh sục sôi của quần chúng, kẻ thù đã hèn nhát nổ súng. Đồng chí Châu Văn Liêm cùng một số đồng chí khác đã anh dũng hy sinh ngay tại trận địa. Khi ấy, ông vừa bước sang tuổi 28 – độ tuổi đẹp nhất của một đời người.

Lời kết của nhà báo lịch sử: Sống mãi với non sông

Châu Văn Liêm ngã xuống khi tiếng vang của Đảng vừa mới ra đời, nhưng dòng máu của ông đã hòa vào lòng đất mẹ, trở thành ngọn đuốc rực cháy tiếp thêm lòng căm thù và ý chí chiến đấu cho hàng triệu đồng bào. Sự hy sinh của ông không phải là sự kết thúc, mà là sự mở đầu cho một thời kỳ đấu tranh oanh liệt, tựa như một "hạt giống đỏ" gieo vào lòng đất để nảy mầm thành cả một mùa xuân độc lập.