XÃ ĐỨC LẬP-Chiến thắng An Lão (1964), góp phần làm phá sản chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ - Ngụy

biệt” của Mỹ - Ngụy Huyện An Lão nằm phía Tây bắc tỉnh Bình Định, cách thành phố Quy Nhơn 115 km.Chiến dịch giải phóng An Lão là một sự kiện lớn trên chiến trường khu 5, cùng vớichiến thắng Bình Giã ở Nam bộ đã làm phá sản hoàn toàn chiến thuật “trực thăng vận,thiết xa vận” trong “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ - Ngụy.An Lão là nơi định cư của đồng bào dân tộc thiểu số Bana, H’re và người Kinh. Trongkháng chiến, An Lão từng là căn cứ của Khu 5 và Tỉnh ủy, huyện ủy, nên địch xácđịnh vùng đất này là một trong những trọng điểm đánh phá ở chiến trường Bình Định.Để tách rời quần chúng với cách mạng, địch đã thực hiện gom 15.000 dân từ các làngở các xã về sống chung quanh quận lỵ và một số khác sống ven đường 56 (nay là 639).Nhằm biến An Lão thành một khu vực phòng thủ, địch đã xây dựng ở đây cụm phòngthủ liên hoàn bao gồm 1 chi khu quận lỵ với 3 cứ điểm và 8 ấp chiến lược.Từ tháng 7 đến tháng 11-1964, thực hiện chủ trương của Quân khu V và Tỉnh ủy BìnhĐịnh về việc tập trung toàn bộ lực lượng, bao gồm bộ đội địa phương và dân quân dukích liên tục tấn công địch ở đồng bằng để mở rộng vùng giải phóng, phong trào“Đồng khởi” tiếp tục diễn ra ở Bình Định, phát triển mạnh mẽ và giành được nhữngthắng lợi to lớn khắp cả 3 vùng chiến lược (nông thôn miền núi, nông thôn đồng bằngvà đô thị).Đầu tháng 12-1964, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu V quyết định mở chiến dịch tấncông giải phóng An Lão (nơi được quân địch xây dựng thành một khu vực phòng thủ),với sự hô trợ của bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích, cùng sự ủnghộ to lớn của quần chúng nhân dân huyện An Lão. Chiến dịch giải phóng An Lão diễnra trong 2 ngày 7 và 8-12-1964, với chiến thuật tấn công bất ngờ, liên tục, chủ độngdự báo tình hình và đây lùi quân chi viện bằng cả đường không lân đường bộ, gây chođịch những tổn thất nặng nề.Lực lượng ta trong chiến dịch An Lão gồm Trung đoàn bộ binh 2 và tiểu đoàn đặccông 409 của quân khu, phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương. Mở màn chiếndịch là trận đánh tiêu diệt cao điểm núi Một - một chốt điểm quan trọng của địch nằmở vị trí cao khống chế cả một khu vực rộng lớn bảo vệ cho quận lỵ.Đúng 1 giờ 5 phút ngày 7-12-1964, quân ta phát lệnh nổ súng tấn công vào cao điểm193 (núi Một), mở đầu cho cuộc tổng công kích trên toàn tuyến. Sau gần 1 giờ chiếnđấu, toàn bộ quân địch đóng ở 11 cứ điểm và 8 ấp chiến lược trên toàn tuyến phòngthủ của địch nằm dọc tỉnh lộ 629 (Bồng Sơn - An Lão) dài 17km bị quân ta tiêu diệtvà bắt sống. Sau đó, lực lượng của ta chuyển sang bao vây Chi khu quận lỵ An Lão vàbố trí phục kích, sẵn sàng đánh quân tiếp viện của địch.Trong suốt ngày 7-12 đến 8 giờ sáng ngày 8-12-1964, địch dùng máy bay tập trungbắn phá cao điểm 193 để đổ quân ứng cứu, nhưng đều bị quân ta đánh trả quyết liệt,nên chúng phải chuyển vị trí đổ quân cách đó 5km. Cánh quân bộ từ Bồng Sơn có 6xe M113 dân đầu và 1 tiểu đoàn bộ binh phản kích tiến lên theo đường 56 (tức tỉnh lộ629) cũng bị tiêu diệt và đây lùi.Co cụm lại để chống trả, nhưng cũng chỉ cầm cựđược cho đến ngày 23-12-1964 thì toàn bộ quân địch ở An Lão phải rút chạy xuốngMỹ Thành (Hoài Ân), đánh dấu cuộc tiến công của quân ta ở An Lão toàn thắng.Kết thúc chiến dịch An Lão, quân và dân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 600 tênđịch, bắn cháy 5 xe tăng, bắn rơi 1 máy bay… giải phóng 11.000 dân bị kìm kẹp trongcác ấp chiến lược; toàn bộ thung lũng An Lão dài 22km trở thành căn cứ của ta.Huyện An Lão được giải phóng, nối liền căn cứ phía Tây Bắc và khu Đông tỉnh BìnhĐịnh với hai huyện Ba Tơ, Đức Phổ (Quảng Ngãi), nối liền với Tây Nguyên tạo thànhmột vùng căn cứ địa vững chắc, liên hoàn của cách mạng, là hậu phương đóng góptích cực về sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của tỉnhtrong suốt thời gian còn lại từ 1965 đến 1975.Chiến thắng An Lão có ý nghĩa lịch sử quan trọng. Lần đầu tiên trên địa bàn Khu V,quân ta đánh bại hệ thống phòng ngự của địch bằng cụm cứ điểm kết hợp với hệthống ấp chiến lược; đồng thời đánh bại thủ đoạn đổ bộ bằng “trực thăng vận” củađịch. Chiến thắng An Lão cũng đánh dấu bước trưởng thành của quân chủ lực Khu V,lực lượng vũ trang địa phương và dân quân du kích trong việc phối hợp thực hiệnphương án tác chiến mới dưới hình thức chiến dịch quy mô trung đoàn.Chiến thắng An Lão đã làm thất bại chiến thuật “Trực thăng vận, thiết xa vận” củaMỹ - Ngụy, góp phần làm phá sản chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ trênchiến trường khu V.Về chiến thắng An Lão, đồng chí cố Tổng Bí thư Lê Duân từng viết: “Chiến thắng AnLão phối hợp kịp thời với chiến thắng Bình Giã và phong trào chiến tranh du kíchtoàn miền Nam đã đây ngụy quân, ngụy quyền vào nguy cơ bị tan rã đưa chiến tranhdu kích tiến lên một bước mạnh mẽ. Đối với Khu V, chiến thắng An lão đánh dấu mộtbước chuyển biến mới của phong trào”. Ghi nhận tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của sựkiện này, ngày 18-4-2013, Bộ Văn hóa –Thể thao và Du lịch đã ra quyết định xếphạng di tích lịch sử Chiến thắng An Lão (địa điểm xã An Tân, huyện An Lão) là Ditích lịch sử cấp quốc gia. Lễ ky niệm 50 năm chiến thắng An Lão (7/12/1964-7/12/2014) được Ủy ban Nhân dân tỉnh tổ chức trọng thể vào ngày 1-9-2014 tại huyệnAn Lão. Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấnmạnh: “Chiến thắng An Lão là chiến thắng đầu tiên của miền Nam Trung bộ, khởiđầu cho việc đánh bại chiến lược phòng ngự cứ điểm, kết hợp với hệ thống ấp chiếnlược trong “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ. Với chiến dịch An Lão, lần đầutiên ta vận dụng thành công phương thức tác chiến quân chủ lực phối hợp với bộ độiđịa phương và dân quân du kích trong quy mô chiến dịch. Đó là chiến thắng của sứcmạnh chính trị, lòng yêu nước và tinh thần dân tộc; là biểu tượng của bản lĩnh trí tuệViệt Nam khẳng định sự đúng đắn trong lãnh đạo chỉ đạo chiến lược tài tình củaTrung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh…