XÃ ĐỨC LẬP-KỶ NIỆM PHONG TRÀO XÔ VIẾT NGHỆ TĨNH – NGỌN LỬA THẮP SÁNG CON ĐƯỜNG ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG

Phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930–1931) là đỉnh cao của cao trào cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo trong những năm đầu sau khi thành lập. Đây là cuộc đấu tranh chính trị rộng lớn của công nhân và nông dân hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, đánh dấu sự trưởng thành của phong trào cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc và khát vọng xây dựng một xã hội mới.

Đầu năm 1930, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân phát triển mạnh mẽ trên phạm vi cả nước. Hưởng ứng chủ trương của Đảng, công nhân và nông dân ở nhiều địa phương đã liên tiếp tổ chức các cuộc bãi công, biểu tình đòi quyền lợi về kinh tế, dân sinh và dân chủ. Trong đó, Nghệ An và Hà Tĩnh là địa bàn có phong trào phát triển sôi nổi, quyết liệt và đạt quy mô lớn nhất.

Mở đầu cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh là cuộc mít tinh và biểu tình nhân Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1930. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Nghệ An, công nhân Nhà máy Diêm, Nhà máy Cưa Bến Thủy cùng đông đảo nông dân các vùng phụ cận thị xã Vinh đã đồng loạt xuống đường, giương cao cờ đỏ búa liềm, hô vang các khẩu hiệu đòi tăng lương, giảm giờ làm, giảm sưu thuế, cải thiện đời sống và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Cuộc biểu tình bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu, khiến nhiều người hy sinh và bị thương, làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong nhân dân, tạo tiền đề cho phong trào đấu tranh phát triển mạnh mẽ hơn.

Từ tháng 5 đến tháng 8 năm 1930, gần một trăm cuộc bãi công và biểu tình của công nhân, nông dân liên tiếp diễn ra tại Nghệ An và Hà Tĩnh. Ngày 1/8/1930, toàn thể công nhân khu công nghiệp Vinh – Bến Thủy tiến hành tổng bãi công. Sau đó, nhiều cuộc biểu tình có lực lượng tự vệ của nông dân nổ ra tại các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Đô Lương (Nghệ An), Can Lộc (Hà Tĩnh) và nhiều địa phương khác, làm cho phong trào lan rộng khắp hai tỉnh.

Đỉnh cao của phong trào là cuộc biểu tình ngày 12/9/1930 của khoảng hai vạn nông dân huyện Hưng Nguyên kéo về huyện lỵ để đưa ra các yêu sách chính đáng. Trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng, bộ máy chính quyền thực dân, phong kiến ở nhiều nơi bị tê liệt. Tại nhiều xã thuộc Nghệ An và Hà Tĩnh, chính quyền Xô viết được thành lập, thay thế chính quyền cũ. Đây là hình thức chính quyền cách mạng đầu tiên ở nước ta do nhân dân lao động làm chủ dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Chính quyền Xô viết đã thực hiện nhiều chủ trương tiến bộ như xóa bỏ các hình thức áp bức, giảm sưu thuế, chia lại ruộng đất công, chăm lo đời sống nhân dân, phát triển giáo dục, xây dựng đời sống văn hóa mới và giữ gìn an ninh trật tự. Lần đầu tiên trong lịch sử, đông đảo công nhân và nông dân được trực tiếp tham gia quản lý xã hội, làm chủ cuộc sống của mình, củng cố niềm tin của quần chúng đối với Đảng và sự nghiệp cách mạng.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào, thực dân Pháp và chính quyền tay sai đã tiến hành cuộc đàn áp vô cùng tàn bạo nhằm tiêu diệt chính quyền cách mạng non trẻ. Chúng thực hiện chính sách "khủng bố trắng", huy động quân đội, cảnh sát và sử dụng cả máy bay để đàn áp các cuộc biểu tình của nhân dân. Đặc biệt, trong cuộc biểu tình ngày 12/9/1930 tại Hưng Nguyên, máy bay thực dân đã ném bom vào đoàn biểu tình, làm 217 người hy sinh và 125 người bị thương. Đây là một trong những tội ác điển hình của thực dân Pháp đối với phong trào cách mạng Việt Nam.

Ngay sau cuộc khủng bố đẫm máu, Tỉnh ủy Nghệ Tĩnh tiếp tục phát động phong trào đấu tranh chống "khủng bố trắng". Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, nhân dân nhiều địa phương vẫn kiên cường đứng lên đấu tranh. Ngay trong đêm 12/9/1930, hàng nghìn nông dân huyện Nam Đàn đã nổi trống, mõ kéo đến huyện lỵ biểu tình phản đối sự đàn áp của kẻ thù. Mặc dù phong trào cuối cùng bị dìm trong biển máu và chính quyền Xô viết chỉ tồn tại trong khoảng bốn đến năm tháng, nhưng tinh thần đấu tranh bất khuất của công nhân và nông dân Nghệ Tĩnh đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc.

Đánh giá về ý nghĩa của phong trào, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Tuy đế quốc Pháp đã dập tắt phong trào đó trong một biển máu, nhưng Xô viết Nghệ Tĩnh đã chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng của nhân dân lao động Việt Nam. Phong trào tuy thất bại, nhưng nó rèn luyện lực lượng cho cuộc Cách mạng Tháng Tám thắng lợi sau này." Lời khẳng định của Người đã khái quát sâu sắc giá trị lịch sử to lớn của phong trào đối với tiến trình cách mạng Việt Nam.

Xô viết Nghệ Tĩnh không chỉ là cuộc tổng diễn tập đầu tiên cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mà còn để lại nhiều bài học quý báu về xây dựng khối liên minh công – nông, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, vai trò lãnh đạo của Đảng và nghệ thuật tổ chức phong trào quần chúng. Những bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày nay.

Nhìn lại chặng đường lịch sử vẻ vang của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân càng thêm tự hào về truyền thống đấu tranh anh dũng của dân tộc, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các thế hệ chiến sĩ cách mạng và quần chúng yêu nước đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Phát huy tinh thần Xô viết Nghệ Tĩnh, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta tiếp tục đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.