XÃ ĐỨC LẬP-MẠCH NGẦM "THIÊN ĐỊA HỘI" VÀ NHỮNG HẠT GIỐNG YÊU NƯỚC ĐẦU TIÊN TRÊN ĐẤT HÒA KHÁNH

MẠCH NGẦM "THIÊN ĐỊA HỘI" VÀ NHỮNG HẠT GIỐNG YÊU NƯỚC ĐẦU TIÊN TRÊN ĐẤT HÒA KHÁNH

Sau khi các phong trào vũ trang oanh liệt của Trương Định, Nguyễn Trung Trực hay Thủ Khoa Huân lần lượt bị thực dân Pháp đàn áp trong máu lửa vào những năm cuối thế kỷ XIX, vùng đất Nam Bộ nói chung và làng cổ Hòa Khánh (Đức Hòa, Long An) nói riêng rơi vào một giai đoạn trầm lắng đầy ngột ngạt. Kẻ thù dùng mọi biện pháp kìm kẹp, thiết lập hệ thống đồn bốt dày đặc dọc theo dòng Vàm Cỏ Đông hòng dập tắt ý chí phản kháng của nhân dân. Thế nhưng, đằng sau vẻ im lìm của những xóm ấp, một mạch ngầm yêu nước khác vẫn âm thầm tuôn chảy. Đó là sự xuất hiện của phong trào "Thiên địa hội" – nơi gieo giữ những hạt giống cách mạng đầu tiên tại địa phương.

Ngược dòng lịch sử về những năm đầu thế kỷ XX, phong trào Thiên địa hội (vốn có nguồn gốc từ tổ chức "Phản Thanh phục Minh" của Trung Hoa) khi du nhập vào Nam Kỳ đã nhanh chóng bị "Việt hóa" để trở thành một hình thức tập hợp lực lượng kháng Pháp mang màu sắc tâm linh, thần bí. Đối với những người nông dân chân chất tại Hòa Khánh lúc bấy giờ, khi các tổ chức chính trị chính quy chưa ra đời, việc tham gia vào hội kín là con đường duy nhất để họ bày tỏ khát vọng tự do và lòng căm thù giặc sâu sắc.

Một cột mốc đáng nhớ vào khoảng năm 1910 - 1913, tại khu vực Đức Hòa và các vùng phụ cận dọc sông Vàm Cỏ Đông, các chi nhánh của hội kín (thường ngụy trang dưới danh nghĩa các hội bằng hữu, hội tương tế, vần công đổi công) phát triển vô cùng mạnh mẽ. Những buổi lễ chích máu ăn thề, kết nghĩa huynh đệ diễn ra bí mật dưới những mái nhà lá khuất sau rặng bần, rặng tràm của làng Hòa Khánh. Người nông dân bước vào hội không đơn thuần để cầu mong sự chở che của thần thánh, mà trong tim họ, lời thề “sinh tử có nhau, đồng lòng đuổi giặc tà” chính là ý chí tự cường dân tộc. Họ san sẻ cho nhau củ khoai, hạt gạo, và quan trọng hơn hết, họ truyền tai nhau lòng tin rằng nước Nam sẽ có ngày độc lập.

Sự bùng nổ của phong t trào được đánh dấu bằng sự kiện năm 1916, khi thủ lĩnh Phan Xích Long phát động cuộc khởi nghĩa tấn công vào Khám Lớn Sài Gòn và dinh Thống đốc Nam Kỳ. Hưởng ứng lời kêu gọi đại nghĩa, nhiều hội viên Thiên địa hội và thanh niên yêu nước tại Hòa Khánh đã bí mật sắm sửa binh khí thô sơ, hội quân cùng các cánh cướp bóc, nghĩa sĩ vùng Chợ Lớn, Gia Định tiến về kinh thành. Dù cuộc nổi dậy năm 1916 thất bại nhanh chóng trước hỏa lực tối tân và sự đàn áp tàn khốc của thực dân Pháp, nhưng máu của những người con Hòa Khánh đổ xuống trong đêm định mệnh ấy không hề uổng phí.

Xét dưới góc nhìn lịch sử, dù Thiên địa hội mang đậm màu sắc mê tín, hành động mang tính tự phát, thiếu một đường lối chính trị khoa học, nhưng tổ chức này chính là nhịp cầu nối liền giữa hai giai đoạn lịch sử. Nó giữ cho ngọn lửa yêu nước không bị tắt lịm trong những năm tháng đen tối nhất của lịch sử địa phương. Chính từ môi trường hội kín này, tinh thần đoàn kết, ý thức phản kháng chống áp bức của nhân dân Hòa Khánh đã được tôi luyện và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Để rồi, hơn một thập kỷ sau, vào năm 1930, khi ánh sáng của Đảng Cộng sản Việt Nam lan tỏa đến vùng đất Long An, những cựu hội viên của hội kín xưa kia và con cháu của họ – những người đã thấm nhuần tư tưởng "vị quốc vong thân" – đã nhanh chóng tiếp thu lý luận cách mạng khoa học. Những hạt giống yêu nước đầu tiên được gieo mầm từ thời Thiên địa hội nay gặp được mảnh đất màu mỡ đã vươn mình thành những chiến sĩ cộng sản kiên trung, đưa phong trào đấu tranh tại Hòa Khánh bước sang một trang sử mới: Bản lĩnh hơn, tổ chức hơn và đi đến thắng lợi cuối cùng.

Trăm năm nhìn lại, mạch ngầm "Thiên địa hội" thuở ấy vẫn là một lát cắt văn hóa - lịch sử độc đáo, minh chứng cho sức sống mãnh liệt của lòng yêu nước trên dải đất Hòa Khánh trung dũng, kiên cường.