XÃ ĐỨC LẬP-PHAN XÍCH LONG THỦ LĨNH HỘI KÍN NAM KỲ KẺ ĐIÊN RỒ HAY BẬC ĐẠI HÙNG KHUẤY ĐẢO SÀI GÒN?

PHAN XÍCH LONG THỦ LĨNH HỘI KÍN NAM KỲ KẺ ĐIÊN RỒ HAY BẬC ĐẠI HÙNG KHUẤY ĐẢO SÀI GÒN?

Lịch sử phong trào yêu nước Việt Nam thế kỷ XX thường vinh danh những trí thức Tây học hay các sĩ phu phong kiến canh tân. Nhưng tại miền Nam, có một chương sử đầy kỳ bí, dữ dội và nhuốm màu máu chưa bao giờ phai nhạt: Phong trào Hội kín Nam Kỳ. Mà đỉnh cao trong số đó chính là Phan Xích Long – vị thủ lĩnh 20 tuổi đã biến những lá bùa, dòng nước phép và đức tin tâm linh thành một thứ vũ khí chính trị chống lại ách cai trị của thực dân Pháp.

Giữa lăng kính của người Pháp, ông là một kẻ mộng du bạo loạn. Giữa lòng người dân bần nông Nam Bộ, ông là biểu tượng của niềm hy vọng vỡ đôi.

Phan Xích Long tên thật là Phan Phát Sanh (1893 – 1916). Trước khi khoác lên mình chiếc áo hoàng bào huyền bí, ông chỉ là con của một cảnh sát về hưu và có thời gian làm thợ nhuộm tại Chợ Lớn. Cuộc sống lam lũ, chứng kiến cảnh đồng bào bị đày đọa bởi sưu cao thuế nặng, người thanh niên trẻ tuổi ấy đã nuôi dưỡng một ý chí phản kháng mãnh liệt.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thực dân Pháp bủa vây mạng lưới mật thám dày đặc, các cuộc khởi nghĩa vũ trang chính quy đều bị bóp nghẹt từ trong trứng nước. Phan Phát Sanh hiểu rằng, muốn tập hợp hàng vạn người nông dân chất phác, ông cần một thứ quyền lực tối thượng hơn cả súng đạn: Đức tin tâm linh.

Ông lánh sang Thất Sơn (An Giang) rồi Thừa Thiên, Campuchia để học đạo, luyện bùa chú và tạo dựng mối quan hệ. Khi trở về, ông đổi tên thành Phan Xích Long, tự nhận mình là "Đông cung Thái tử" – con trai vua Hàm Nghi yêu nước đang bị lưu đày. Để củng cố lòng tin cho thiên hạ, ông cùng các đồng sự thân tín tổ chức đúc ấn tín bằng đồng, chế tạo "nước thánh" hộ thân, truyền bá các lời sấm truyền về một vị minh chủ xuất thế cứu dân độ thế.

Năm 1913, Phan Xích Long chính thức phát động canh bạc lớn nhất cuộc đời: Tổng khởi nghĩa đánh chiếm Sài Gòn – Chợ Lớn nhằm lật đổ chính quyền thực dân.

Chiến thuật của cuộc khởi nghĩa này là sự kết hợp kỳ lạ giữa công nghệ thô sơ và niềm tin siêu nhiên:

Những quả bom định giờ: Nghĩa quân bí mật chế tạo các quả bom tự chế bằng thuốc nổ đen, đặt tại các vị trí cơ quan đầu não của Pháp như dinh Thống đốc, Tòa án, Bưu điện Sài Gòn.

Chiến binh bùa chú: Theo kế hoạch, khi các quả bom phát nổ gây hỗn loạn đô thành, hàng trăm nghĩa binh mặc áo đen, đeo bùa hộ thân từ các tỉnh Lục tỉnh sẽ cầm giáo mác, gậy gộc tràn vào tiếp quản thành phố. Họ tin tưởng tuyệt đối vào lời thề rằng lá bùa của "Hoàng đế" sẽ giúp họ "đao thương bất nhập" trước làn đạn của giặc.

Nhưng thực tế tàn khốc đã đánh vỡ ảo ảnh. Do có kẻ phản bội, kế hoạch bị rò rỉ. Phan Xích Long bị mật thám Pháp bắt giữ tại Phan Thiết khi trận đánh chưa kịp mở màn. Tại Sài Gòn, phần lớn bom bị vô hiệu hóa. Những người nông dân nghèo mang theo niềm tin ngây thơ đã gục ngã hàng loạt dưới họng súng máy hiện đại của quân Pháp ngay tại cửa ngõ kinh kỳ. Vị thủ lĩnh trẻ tuổi bị kết án tù chung thân và giam cầm tại Khám Lớn Sài Gòn.

Thủ lĩnh bị giam, nhưng bộ rễ của Hội kín Nam Kỳ đã cắm quá sâu vào lòng đất mẹ. Những hội viên còn lại không tin "Hoàng đế" đã thất bại, họ coi đó chỉ là một kiếp nạn tâm linh. Năm 1916, khi thế chiến thứ nhất bùng nổ ở châu Âu khiến thực dân Pháp hoang mang, cơ hội giải cứu thủ lĩnh đã đến.

Đêm 14 rạng sáng 15 tháng 2 năm 1916, một cảnh tượng kinh hoàng diễn ra ngay giữa trung tâm Sài Gòn. Khoảng 300 nghĩa binh hội kín mặc thần phục màu trắng, ngậm bùa chú, tay cầm dao mác lướt thuyền qua sông Sài Gòn, đồng loạt tấn công thẳng vào Khám Lớn (nơi giam giữ Phan Xích Long).

Họ chiến đấu với một tinh thần cảm tử điên cuồng, dùng lòng dũng cảm bằng thịt da để đối chọi với súng đạn tối tân. Họ áp sát được tường khám, hô vang khẩu hiệu đòi thả "Hoàng đế". Thế nhưng, sự chênh lệch hỏa lực là không thể bù đắp. Quân Pháp xả đạn vô tội vạ vào toán người đơn độc. Cuộc giải cứu thất bại hoàn toàn, thềm Khám Lớn nhuộm đỏ máu của những người nông dân áo vải.

4. Ngọn súng trường bắn gãy một huyền thoại

Sự táo bạo của cuộc phá khám năm 1916 làm rúng động toàn bộ bộ máy cai trị thực dân. Để răn đe và nhổ tận gốc mầm mống phản loạn, Hội đồng đề hình Pháp đã đưa ra phán quyết tàn khốc nhất: Tử hình Phan Xích Long cùng 56 thủ lĩnh và nghĩa binh hội kín.

Ngày 22 tháng 2 năm 1916, tại Đồng Tập Trận (vùng đất trống rộng lớn ở Sài Gòn xưa, nay thuộc Quận 3), Phan Xích Long bước lên thảm cỏ pháp trường khi mới vừa tròn 23 tuổi. Trước họng súng của đội hành quyết, vị thủ lĩnh trẻ tuổi không một lời van xin, không một sự cúi đầu. Ông đón nhận cái chết với sự ung dung, kiêu hãnh của một người đã dám đứng lên thách thức cả một đế chế.

Một cái nhìn công bằng từ lịch sử

Phong trào Phan Xích Long mang những hạn chế chí tử của thời đại: sự ảo tưởng vào bùa chú thần bí và thiếu một đường lối cách mạng khoa học. Nhưng xét đến cùng, đó là phản ứng tự nhiên và dữ dội nhất của những con người bị dồn vào đường cùng.

Phan Xích Long đã ngã xuống, huyền thoại về vị "Hoàng đế" bùa chú bị loạt đạn súng trường bắn gãy. Thế nhưng, đằng sau lớp sương mù tâm linh ấy, hậu thế vẫn nhìn thấy rõ mồn một một trái tim ái quốc rực lửa. Sự hy sinh của ông và hàng trăm nghĩa binh áo vải là nấc thang xương máu, thức tỉnh các thế hệ sau rằng: Muốn giành lại tự do cho dân tộc, không thể cậy nhờ vào phép thuật hay thần linh, mà phải bằng một con đường cách mạng khoa học, tự lực và tự cường.