xã Kháng Chiến (29)

Nguyễn Thị Bình - biểu tượng nữ quyền và cách mạng

Cảnh tượng sân bay Charles de Gaulle buổi chiều cuối thu 1968 phủ một màn sương mờ nhẹ. Trời Paris xám lạnh, gió nhè nhẹ khiến những chiếc áo choàng và khăn quàng bay phấp phới. Máy bay chở phái đoàn Việt Nam hạ cánh êm, bánh đáp nhẹ chạm đường băng. Nguyễn Thị Bình bước xuống, áo dài hồng thẫm tinh tế, khoác manteau đen nhạt, khăn quàng sậm màu có hoa lấm chấm. Bà đi chậm rãi, ánh mắt quan sát xung quanh, giữ tư thế bình tĩnh nhưng ánh nhìn toát lên bản lĩnh chắc chắn.

Phía phái đoàn quốc tế và báo chí tập trung ở cửa đón, ống kính máy ảnh chớp liên tục. Bà Bình gật nhẹ chào từng người, nở nụ cười trang nhã nhưng dứt khoát, thể hiện sự tự tin và điềm tĩnh của một nhà ngoại giao. Mỗi bước chân của bà trên thảm sân bay dường như nhấn mạnh: bà đến đây không chỉ với tư cách cá nhân, mà là đại diện cho một phong trào cách mạng đang đấu tranh cho độc lập và thống nhất đất nước.

Không gian xung quanh đầy âm thanh của bánh xe, tiếng máy bay gầm, tiếng phóng viên gọi tên và bấm máy. Bà Bình vẫn giữ sự điềm tĩnh, ánh mắt lướt qua từng phóng viên, từng quan sát viên, ghi nhận mọi thứ nhưng không hề tỏ ra nao núng. Bản lĩnh và sự hiện diện của bà khiến cả khu vực như nín lặng, tạo ấn tượng mạnh với những người có mặt.

Các phóng viên quốc tế đã có cuộc phỏng vấn bà Nguyễn Thị Bình về Việt Nam.

Phóng viên: Bà giải thích như thế nào về vụ ném bom của Không quân Mỹ mà chúng tôi vừa đề cập? Bà có cho rằng đó là dấu hiệu cho sự thay đổi chính sách của Mỹ, chứng tỏ Mỹ ngày càng cứng rắn hơn?

Bà Bình: Những ngày vừa qua, cả thế giới hết sức phẫn nộ và cực liệt lên án với những hành vi chiến tranh của Mỹ chống lại Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Đó là những hành vi vô cùng nghiêm trọng, là sự vi phạm rõ ràng đối với chủ quyền và an ninh của một quốc gia độc lập, tự chủ, và là thách thức với chính nghĩa, lương tâm của nhân loại. Chắc hẳn ông đã nghe những lời biện bạch của các quan chức Washington, viện dẫn mọi lý lẽ mà họ có thể nghĩ ra về cái gọi là “Hiệp định ngầm”. Nhưng như ông thấy, đó là những lời lẽ dối trá, những luận điệu vu khống vì Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã nhiều lần bác bỏ những luận điệu này.

Phóng viên: Tôi rất muốn biết người Mỹ đang nghĩ gì về “Hiệp định ngầm” này?

Bà Bình: Trước hết, không có hiệp định ngầm nào cả. Ông Xuân Thuỷ - Trưởng phái đoàn đàm phán của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tuyên bố rõ ràng không có hiệp định ngầm. Đó là lý do thứ nhất. Thứ hai, chẳng có luật pháp nào cho phép một nước do thám hay ném bom một nước khác. Cũng chả luật pháp nào ngăn cấm một nước, mà thật ra không có nước Bắc Việt Nam hay nước Nam Việt Nam. Chúng tôi là một quốc gia. Chẳng có lý do gì để những người anh em ở phía bên này không giúp đỡ bên khác. Vì vậy tôi cho rằng, những lý lẽ mà ông vừa nêu ra là không có cơ sở.

Phóng viên: Vừa rồi chúng ta có nói đến thái độ bực bội của Mỹ, một phần là hệ quả Hội nghị Paris không tiến triển. Vậy tại sao Hội nghĩ Paris không tiến triển, thưa bà Bình?

Bà Bình: Chúng tôi nhìn nhận các hành động của Mỹ ở miền Bắc Việt Nam trong thời gian qua là một phần không thể tách rời của chính sách Mỹ ở ở Việt Nam và Đông Dương. Chúng tôi cũng luôn chỉ rõ rằng dù đã nếm trải nhiều thất bại liên tiếp, nước Mỹ vẫn không từ bỏ chính sách xâm lược và mở rộng chiến tranh. Để làm gì? Để dành được thế mạnh và áp đặt sự thống trị của họ vào dân tộc chúng tôi - tức là dân tộc Việt Nam và nhân dân Đông Dương. Đó cũng là nguyên nhân chủ yếu đẩy Hội nghị Paris vào ngõ cụt

Phóng viên: Thưa bà, có điều này tôi chưa rõ. Mỹ chấp thuận rút quân với điều kiện miền Bắc Việt Nam cũng rút quân. Có gì để phản đối nếu Mỹ và miền Bắc đều rút quân, chỉ để lại Mặt trận Giải phóng Dân tộc và chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại địa bàn?

Bà Bình: Thưa ông, tôi cho rằng logic sơ khai nhất để giải quyết một vấn đề, đó là đánh giá nguồn gốc của vấn đề đó. Và tôi nhận thấy ông đã ít nhiều bóp méo nguồn gốc của vấn đề. Một giải pháp chỉ đúng đắn nếu xuất phát từ việc phân tích chính xác nguồn gốc của vấn đề. Và vấn đề của Việt Nam là sự xâm lược của người Mỹ trên lãnh thổ của chúng tôi. Sự xuất hiện của nửa triệu quân Mỹ trên đất nước Việt Nam là hết sức vô lý.

Phóng viên: Đã từng có 445 nghìn quân, và hiện nay chỉ còn 290 nghìn quân. Quân đội Mỹ có số lượng thương vong rất đáng kể trong cuộc chiến tranh này.

Bà Bình: Ông không thể đánh đồng quân xâm lược Mỹ với dân tộc Việt Nam - những người chiến đấu chống ngoại xâm và có quyền hợp pháp được đánh đuổi quân xâm lược trân lãnh thổ của mình. Ông đang đánh đồng quân xâm lược Hoa Kỳ và Dân tộc Việt Nam. Tôi cho rằng không ai có thể chấp nhận 1 nhận định như vậy.

Phóng viên: Tại sao hai phía Chính quyền miền Nam Việt Nam không chịu đàm phán với nhau? Phía bà đã chấp nhận chính quyền Việt Nam Cộng hoà vào bàn đàm phán nhưng không chịu đàm phán với họ, trong khi họ có tận 1 triệu quân?

Bà Bình: Ông đang nhầm lẫn hai vấn đề. Tại sao chúng tôi không thể đàm phán với nhau bởi vì chính quyền của Thiệu - Kỳ - Khiêm không phải chính quyền đại diện cho Nhân dân Việt Nam mà là chính quyền do người Mỹ lập ra. Và cuối cùng, ta không thể bỏ quên một trong những câu đối đáp bất hủ của bà Bình trên bàn đàm phán: "Người Mỹ có thể lên Mặt Trăng và trở về an toàn. Còn sang Việt Nam, thì chúng tôi không chắc!"

Cả hội trường phòng họp báo Paris lặng đi một lúc. Ánh mắt các phóng viên đổ dồn về bà Nguyễn Thị Bình, vừa ngạc nhiên, vừa kính nể. Đó là khoảnh khắc bà ghi dấu ấn đầu tiên trên bàn đàm phán quốc tế – một phụ nữ Việt Nam, đứng vững giữa áp lực dư luận phương Tây, không nao núng trước sự khinh thị hay nghi ngờ. Bà tiếp tục trình bày lập trường 5 điểm của Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam: chấm dứt chiến tranh, rút quân Mỹ; nhân dân miền Nam tự quyết; bảo đảm hòa bình và quyền lợi nhân dân; thống nhất đất nước trên cơ sở dân chủ; giữ chính sách ngoại giao hòa bình, trung lập. Mỗi điểm được nêu rõ ràng, giọng điềm tĩnh nhưng sắc bén, khiến những nhà báo và quan sát viên quốc tế phải ghi chép cẩn thận.

Trong suốt những ngày đầu, các cuộc họp diễn ra căng thẳng. Phía Mỹ, chính phủ Ngô Đình Diệm trước đây và sau đó là Mỹ trực tiếp, luôn dò xét từng lời nói của bà. Nhưng Nguyễn Thị Bình luôn giữ thái độ bình tĩnh, đôi khi nhún vai nhẹ hoặc mỉm cười, vừa mềm mỏng vừa sắc sảo. Câu trả lời của bà không dài dòng nhưng nhấn mạnh tinh thần chính nghĩa: nhân dân Việt Nam quyết định tương lai của mình, không một thế lực bên ngoài nào có quyền áp đặt.

Các cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm, từ 1968 đến 1973, bao gồm hàng trăm phiên họp công khai, nhiều cuộc họp riêng và vô số buổi họp báo. Mỗi lần xuất hiện, bà lại nhắc nhở mọi người: hòa bình là mục tiêu tối thượng, nhưng phải dựa trên công lý và tự quyết của dân tộc Việt Nam. Một lần khác, khi phóng viên hỏi về lực lượng miền Bắc: bà khẳng định:

- “Người Việt Nam là một; người miền Bắc cũng như miền Nam đều có bổn phận chiến đấu chống xâm lược.”

Bà Nguyễn Thị Bình trở thành tượng đài ngoại giao Việt Nam, là hình ảnh phụ nữ Á Đông vừa mềm mại, vừa quyết đoán, nhưng luôn giữ sự điềm tĩnh và kiên định. Trong mắt các nhà quan sát quốc tế, phong thái của bà chính là sự kết hợp giữa trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách, khiến mọi đối thủ phải cân nhắc từng lời bà nói.

Ngày 27/1/1973, sau gần 5 năm đàm phán căng thẳng, Hiệp định Paris được ký kết. Bà là một trong bốn đại diện chính thức đặt bút. Khoảnh khắc ấy, bà xúc động, nhớ tới đồng bào, đồng chí đã hy sinh, nhớ tới những ngày dài đấu tranh căng thẳng. Hiệp định không chỉ mở ra cơ hội chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình, mà còn là chiến thắng ngoại giao gắn liền với tên tuổi của bà.

Hiệp định Paris mang đến hy vọng cho toàn dân Việt Nam: Mỹ sẽ rút quân, miền Nam được trao quyền tự quyết, hòa bình được khôi phục, thống nhất đất nước trở thành mục tiêu khả thi. Nguyễn Thị Bình – “Madame Bình” – đã đi vào lịch sử như một biểu tượng hòa bình, bản lĩnh và trí tuệ ngoại giao. Bà không chỉ đặt bút ký trên giấy tờ, mà còn đặt dấu ấn sâu sắc trên trái tim của thế giới, chứng minh rằng Việt Nam có thể đứng ngang hàng trong đàm phán quốc tế, ngay cả trong thời kỳ chiến tranh ác liệt.