XÃ TÂN HỘI (146) - 31 ngày ở Thành cổ
Theo lời kể của Trung tướng Nguyễn Đức Sơn, phạm vi chiến đấu và bảo vệ của Tiểu đoàn 5 ngày ấy khá rộng, kéo dài từ đông nam Thành cổ tới khu vực có Quốc lộ 1 chạy qua cho tới giáp bờ sông Thạch Hãn. Thời gian chiến đấu ở khu vực này là 31 ngày đêm và ngày nào cũng diễn ra những trận chiến đấu gay go và khốc liệt. Đầu tháng 9, tiểu đoàn được bổ sung 52 tân binh nhưng đến ngày 8-9, tổng quân số còn lại chỉ khoảng 80 người. Cán bộ tiểu đoàn còn hai người là ông và Tiểu đoàn trưởng Trần Văn Măng. Cán bộ đại đội cũng còn có hai người là Đại đội trưởng Đại đội 6 Nguyễn Văn Dặn và Đại đội trưởng Đại đội 7 Trần Văn Chuyền. Toàn bộ cán bộ cấp trung đội trong tiểu đoàn đều đã hy sinh hoặc bị thương. Hệ thống đường dây thông tin hữu tuyến bị pháo địch bắn nát. Các chiến sĩ thông tin cũng đã thương vong hết, thông tin vô tuyến không còn hoạt động. Hằng ngày, sự liên lạc giữa tiểu đoàn với các đại đội được thực hiện thông qua các chiến sĩ trinh sát, truyền đạt nhưng nhiều khi cán bộ tiểu đoàn trực tiếp đến từng đại đội, thậm chí là từng hầm để nghe báo cáo hoặc phổ biến kế hoạch chiến đấu... Tình thế ấy buộc họ phải dâng đội hình chiến đấu lên phía trước, giáp với quân địch. Như vậy pháo địch sẽ không dám bắn tới vì nếu bắn, bom đạn rất dễ đi lạc sang đội hình của chúng. Ông kể: “Lực lượng của ta và địch lúc này chỉ cách nhau một khoảng đất trống hoặc vài căn nhà đổ. Thương vong của bộ đội ở giai đoạn này chủ yếu là do súng cối, đạn M79, lựu đạn và súng bắn thẳng của bọn lính thuộc sư đoàn thủy quân lục chiến ngụy gây ra. Tỷ lệ thương vong của bộ đội đã giảm nhiều so với trước, đây là một nghịch lý nhưng lại là một thực tế. Chúng tôi thông báo để bộ đội biết coi trọng việc bám sát đội hình địch. Ngày nào địch cũng tổ chức tiến công, thông thường là hai lần, nhưng cũng có hôm 3-4 lần với quy mô khác nhau. Nhiều lần chúng xông lên gần quá, chúng tôi phải chuẩn bị lưỡi lê để sẵn sàng đánh giáp lá cà. Tôi nhớ có lần địch cử một toán gồm 5 tên luồn sâu vào phía sau đội hình ta, định đánh từ trong đánh ra kết hợp với ngoài đánh vào. Rất may, y tá của Đại đội 5 tên là Trịnh Xuân Lâm đã phát hiện sớm nên ta chủ động tiêu diệt được chúng”.
Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, Trung tướng Nguyễn Đức Sơn không giấu nổi niềm xúc động khi nhắc đến những đồng đội của mình. Lúc bấy giờ, tuy số lượng cán bộ của đơn vị ông còn ít nhưng họ đều là những người gương mẫu, dũng cảm và dày dạn kinh nghiệm chiến đấu. Ông nhớ mãi lời Tiểu đoàn trưởng Trần Văn Măng nói với mình sau một lần hội ý rằng: “Chúng ta thật may mắn còn lại được hai đồng chí đại đội trưởng vừa dũng cảm, gương mẫu, vừa có năng lực tốt. Sau đợt này, ta phải đề nghị trên bổ nhiệm cả ông Chuyền và ông Dặn lên cán bộ tiểu đoàn anh ạ”. Thế nhưng thật đáng tiếc, mong muốn ấy chỉ thực hiện được một phần, phần quan trọng nhất lại bị kẻ thù phá hỏng mất. Đồng chí Trần Văn Chuyền hy sinh vào đêm 13-9-1972, ngày cuối cùng Tiểu đoàn 5 làm nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị...
Kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, các đồng chí: Nguyễn Đức Sơn, Trần Văn Măng, Nguyễn Văn Dặn... đều trưởng thành, trở thành những cán bộ cao cấp, cống hiến cho quân đội cho đến khi nghỉ hưu. Còn 52 tân binh ngày nào, người bị thương, người đã nằm lại nơi chiến trường; hơn 30 người còn sống mỗi người một phương. Qua bao thăng trầm, những người lính năm xưa hằng năm vẫn có dịp hội ngộ để ôn lại kỷ niệm về thời gian chiến đấu ở Thành cổ Quảng Trị. Họ nhắc đến từng sự việc đã diễn ra, tưởng nhớ những người đã hy sinh, nhắc tên từng người đã cùng vượt qua những năm tháng gian khổ, ác liệt nhưng cũng rất đỗi tự hào.
