XÃ TÂN HỘI (222) - CHÍ SĨ NGUYỄN ĐAN QUẾ

Nguyễn Đan Quế là một người yêu nước chân chính, hoạt động xã hội mạnh mẽ, con người của bình dân, giản dị, chí tình, chí nghĩa. Ông sống vào thời kỳ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ.Ông cũng là vị hiệu trưởng đầu tiên của ngôi trường Tiểu học dạy theo hệ Pháp - Việt, trường Tiểu học Pháp - Việt Hương Thủy được thành lập từ những năm hai mươi của thế kỷ XX .Ông từng đậu cử nhân khoa Nhâm Tý 1912, sau đó ông vào Huế thụ huấn ở Quốc Tử Giám và được bổ nhiệm chức Huấn đạo huyện Phú Lộc, Phủ Thừa Thiên.Năm 1926, ông xin chuyển về quê được bổ làm hiệu trưởng Trường Tiểu học Pháp – Việt phủ Quảng Hóa nay là Trường Tiểu học Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Lộc.Từ giữa năm 1925, phong trào yêu nước rộng khắp trên phạm vi cả nước trong đó có Thanh Hóa, Nguyễn Đan Quế cũng tham gia Đảng Tân Việt ngay từ những ngày đầu. Đến năm 1928, ông làm Bí thư Chi bộ Đảng Tân Việt, huyện Vĩnh Lộc, sau đó được Cách mạng vận động vào Huế làm Nghị sĩ dân biểu Trung Kỳ và chủ bút tờ báo Dân.Tờ báo do các dân biểu tiến bộ đóng góp kinh phí nên chủ yếu phản ánh nguyện vọng của dân chúng, dùng tiếng nói nghị trường bênh vực quyền lợi của dân chúng. Sâu xa hơn, sự ra đời của tờ báo là từ nhu cầu ngôn luận công khai của Đảng Cộng sản. Báo do Phan Đăng Lưu trực tiếp chỉ đạo, tham gia biên tập và viết bài còn có Hải Triều, Hải Thanh, Bùi San, Tố Hữu, Ngô Đức Mâu, Lâm Mộng Quang, Trịnh Xuân An, Nguyễn Cửu Thạnh... Có thể nói báo Dân đã góp phần làm dâng lên làn sóng cách mạng của nhân dân, hỗ trợ không nhỏ cho cuộc đấu tranh nghị trường. Viện Dân biểu Trung kỳ dựa vào nội dung đăng tải trên báo đã bác hẳn dự án tăng thuế, yêu cầu bỏ thuế nhà tranh ở các thành phố, báo Dân trở thành tờ báo có nhiều độc giả nhất Trung Kỳ, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của Nguyễn Đan Quế.Năm 1938, thực dân Pháp đình bản báo Dân, cụ Nguyễn Đan Quế bị cách chức nghị sĩ, tiếp tục trở về Sóc Sơn hoạt động. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông công tác tại mặt trận huyện Vĩnh Lộc, rồi làm Thường trực Hội Liên Việt khu IV.Tháng 7/1948, Hồ Chủ tịch đã cử đồng chí Trần Đăng Ninh về đón cụ ra chiến khu Việt Bắc làm việc, vì sức khỏe kém ông không thể đáp ứng. Hơn một năm sau,1949 ông mất.